24 Sơn Trong Phong Thủy Là Gì? Bảng Phương Vị Và Độ Số
Trả lời nhanh
Nhị thập tứ sơn là vòng phương vị chia 360 độ của la bàn phong thủy thành 24 cung, mỗi cung rộng 15 độ. Tám phương lớn được chia ba: Bắc có Nhâm–Tý–Quý; Đông Bắc có Sửu–Cấn–Dần; Đông có Giáp–Mão–Ất; Đông Nam có Thìn–Tốn–Tỵ; Nam có Bính–Ngọ–Đinh; Tây Nam có Mùi–Khôn–Thân; Tây có Canh–Dậu–Tân; Tây Bắc có Tuất–Càn–Hợi. 24 sơn giúp ghi tọa–hướng chính xác và là nền cho Huyền Không, Tam Hợp cùng nhiều phép Lý khí; số đo sát ranh phải được kiểm tra lại.
“Sơn” trong 24 sơn nghĩa là gì?
Trong cụm Nhị thập tứ sơn, “sơn” không chỉ một ngọn núi thật. Nó là một đơn vị phương vị trên la bàn, giống một lát 15 độ trong vòng tròn 360 độ. Khi nói nhà hướng Ngọ hoặc tọa Tý, người luận đang gọi đúng một cung sơn chứ không chỉ nói chung chung “hướng Nam” hay “phía Bắc”.
La bàn phổ thông chia bốn hoặc tám hướng; la kinh phong thủy cần độ phân giải nhỏ hơn để lập các bàn Lý khí. Mỗi phương 45 độ của Hậu thiên Bát quái được chia thành ba sơn 15 độ. Tám phương nhân ba thành 24 sơn.
Vòng này dùng 12 Địa Chi, tám Thiên Can và bốn quái ở góc. Mười hai chi là Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Tám can được dùng là Nhâm, Quý, Giáp, Ất, Bính, Đinh, Canh, Tân; Mậu và Kỷ thuộc trung cung nên không đứng trên vòng phương vị. Bốn quái Cấn, Tốn, Khôn, Càn giữ bốn góc Đông Bắc, Đông Nam, Tây Nam, Tây Bắc.
Bảng đầy đủ 24 sơn và độ số
Ranh độ dưới đây dùng quy ước phổ biến, lấy chính Bắc là 0° và tăng theo chiều kim đồng hồ. Điểm đúng ranh cần xem là trường hợp đặc biệt, không tùy tiện chọn một bên.
| Phương | Sơn | Khoảng độ |
|---|---|---|
| Bắc 1 | Nhâm | 337,5°–352,5° |
| Bắc 2 | Tý | 352,5°–7,5° |
| Bắc 3 | Quý | 7,5°–22,5° |
| Đông Bắc 1 | Sửu | 22,5°–37,5° |
| Đông Bắc 2 | Cấn | 37,5°–52,5° |
| Đông Bắc 3 | Dần | 52,5°–67,5° |
| Đông 1 | Giáp | 67,5°–82,5° |
| Đông 2 | Mão | 82,5°–97,5° |
| Đông 3 | Ất | 97,5°–112,5° |
| Đông Nam 1 | Thìn | 112,5°–127,5° |
| Đông Nam 2 | Tốn | 127,5°–142,5° |
| Đông Nam 3 | Tỵ | 142,5°–157,5° |
| Nam 1 | Bính | 157,5°–172,5° |
| Nam 2 | Ngọ | 172,5°–187,5° |
| Nam 3 | Đinh | 187,5°–202,5° |
| Tây Nam 1 | Mùi | 202,5°–217,5° |
| Tây Nam 2 | Khôn | 217,5°–232,5° |
| Tây Nam 3 | Thân | 232,5°–247,5° |
| Tây 1 | Canh | 247,5°–262,5° |
| Tây 2 | Dậu | 262,5°–277,5° |
| Tây 3 | Tân | 277,5°–292,5° |
| Tây Bắc 1 | Tuất | 292,5°–307,5° |
| Tây Bắc 2 | Càn | 307,5°–322,5° |
| Tây Bắc 3 | Hợi | 322,5°–337,5° |
Tý đi qua mốc 0°, nên khoảng của sơn này được đọc từ 352,5° qua Bắc đến 7,5°. Tương tự, không có khoảng trống giữa Hợi, Nhâm và Tý; toàn vòng khép kín.
Tọa và hướng trong 24 sơn
Mỗi sơn có một sơn đối diện cách 180°. Nếu nhà hướng Ngọ thì tọa Tý; hướng Đinh thì tọa Quý; hướng Khôn thì tọa Cấn. Cặp đối diện tạo thành trục tọa–hướng. Cách gọi đầy đủ đặt tọa trước, hướng sau, chẳng hạn “Tý sơn Ngọ hướng”.
Các cặp chính là Nhâm–Bính, Tý–Ngọ, Quý–Đinh; Sửu–Mùi, Cấn–Khôn, Dần–Thân; Giáp–Canh, Mão–Dậu, Ất–Tân; Thìn–Tuất, Tốn–Càn và Tỵ–Hợi. Đổi một đầu trục thì đầu kia cũng đổi tương ứng.
Không được coi hướng cửa và hướng nhà luôn là một. Hướng nhà được xác định bằng mặt nhận khí, mặt hoạt động hoặc tiêu chí của trường phái; cửa chỉ là một điểm nạp khí trong mặt bằng. Sau khi xác định đúng mặt hướng mới đo độ và quy về sơn.
24 sơn được dùng trong những hệ nào?
Huyền Không Phi Tinh
Huyền Không dùng 24 sơn để xác định sơn hướng và âm dương của từng cung, từ đó quyết định cách bay thuận hoặc nghịch của Sơn tinh và Hướng tinh. Hai căn cùng gọi “hướng Nam” nhưng một căn hướng Bính, căn kia hướng Ngọ có thể lập bàn khác nhau.
Độ số còn liên quan đến chính hướng, kiêm hướng và các trường hợp không vong. Vì vậy bản đồ Phi Tinh chỉ đáng tin khi kèm số đo, vận nhà và tiêu chí xác lập tọa–hướng.
Tam Hợp
La bàn Tam Hợp có các vòng 24 sơn cho Địa bàn, Nhân bàn và Thiên bàn. Địa bàn chính châm thường dùng đo tọa hướng; các vòng lệch dùng xét sa và thủy theo pháp truyền. Không được lấy ranh độ của một bàn rồi áp sang vòng khác mà bỏ độ lệch.
Tam Hợp còn phối 24 sơn với long, thủy, hướng, ngũ hành và vòng Trường Sinh. Chỉ biết tên sơn chưa đủ kết luận cát hung; phải xét cả địa hình và cửa nước trong đúng cục.
Các phép Lý khí khác
Tam Nguyên, Huyền Không Đại Quái, phân kim và nhiều phép la kinh đều dùng 24 sơn làm vòng nền trước khi chia nhỏ hơn. Bát Trạch giản lược thường làm việc với tám phương, nhưng khi đo nhà thực tế vẫn có thể ghi 24 sơn để tránh mơ hồ.
Mỗi trường phái gắn âm dương, ngũ hành hoặc quẻ với sơn theo quy tắc riêng. Không nên gom mọi bảng thuộc tính thành một bảng “chuẩn duy nhất” nếu chưa ghi rõ hệ.
Chính hướng, kiêm hướng và ranh sơn
Chính hướng là số đo nằm gần trung tâm một sơn. Kiêm hướng chỉ trường hợp lệch khỏi trung tâm và mang ảnh hưởng sang phần kế cận theo quy tắc trường phái. Không vong thường chỉ vùng ranh mà khí được xem là pha tạp hoặc khó lập bàn ổn định.
Các dòng phái không hoàn toàn thống nhất độ rộng của vùng kiêm và không vong. Vì thế không thể chỉ nhìn số 7,5° ranh rồi tự kết luận đại không vong hay tiểu không vong. Người luận cần nói rõ vòng la kinh, quy tắc và sai số đo.
Một căn đo 172° thuộc Bính, còn 173° đã sang Ngọ theo bảng 15 độ. Nếu la bàn bị nhiễu hai độ, kết quả có thể đổi sơn. Đây là lý do phải đo nhiều lần thay vì đọc một ảnh chụp điện thoại.
Cách đo 24 sơn tránh sai số
Trước khi đo, tránh đứng sát cột thép, ô tô, tủ điện, điện thoại có nam châm hoặc kết cấu kim loại lớn. Đặt la bàn ngang, chờ kim ổn định rồi đo tại nhiều điểm trên cùng trục. So sánh kết quả trong và ngoài nhà để phát hiện nhiễu từ.
Ghi cả độ số, thời điểm, vị trí đứng và mặt được chọn làm hướng. Nếu các lần đo chênh nhiều, chưa nên lập bàn. Cần tìm nguyên nhân vật liệu, thiết bị điện hoặc hình khối công trình.
Ứng dụng điện thoại có thể hỗ trợ khảo sát ban đầu nhưng cảm biến cần hiệu chuẩn. Bản đồ vệ tinh cho trục hình học, không tự cho biết từ sai địa phương hoặc mặt nhận khí. Đối với số đo sát ranh, la kinh đáng tin và kiểm tra hiện trường là cần thiết.
Những nhầm lẫn thường gặp
Tên sơn Tý, Ngọ, Mão, Dậu không có nghĩa căn nhà “tuổi Tý” hoặc chỉ hợp người cùng con giáp. Chúng là tên phương vị. Quan hệ với tuổi người phải được lập bằng một phép khác, không suy trực tiếp từ tên chi.
“Sơn” cũng không đồng nghĩa tọa trong mọi câu. Khi nói 24 sơn, sơn là cung phương vị; khi gọi “Tý sơn Ngọ hướng”, chữ sơn đầu tiên mới chỉ phía tọa. Cần đọc theo ngữ cảnh.
Sai lầm khác là làm tròn 168° thành “Nam” rồi bỏ qua Bính–Ngọ–Đinh, hoặc lấy Bắc trên bản vẽ làm Bắc từ mà không kiểm tra. Độ chính xác của đầu vào quyết định toàn bộ bàn Lý khí phía sau.
Tóm tắt
24 sơn chia vòng la bàn thành 24 cung 15 độ, gồm 12 Địa Chi, tám Thiên Can và bốn quái góc. Chúng cho phép ghi chính xác một trục như Tý sơn Ngọ hướng và là nền của Phi Tinh, Tam Hợp cùng nhiều phép la kinh. Số đo phải lấy tại hiện trường, tránh nhiễu và kiểm tra kỹ khi sát ranh; tên sơn là phương vị, không phải con giáp của căn nhà.
Nguồn tham khảo
- Spurlock Museum, University of Illinois – Navigating Fengshui: The Compass as a Tool of Divination
- Feng Shui Research Center – The San He Luopan
- Feng Shui for Modern Living – The Lowdown on the Luopan
- npj Heritage Science – mô hình hóa quy tắc Lý khí trong kiến trúc