TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Bát Quái Là Gì? Ý Nghĩa Càn, Khôn, Chấn, Tốn, Khảm, Ly, Cấn, Đoài

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Bát Quái là tám hình cơ bản tạo từ ba hào âm hoặc dương: Càn ☰, Khôn ☷, Chấn ☳, Tốn ☴, Khảm ☵, Ly ☲, Cấn ☶ và Đoài ☱. Mỗi quái biểu thị một kiểu vận động cùng mạng tượng như Trời, Đất, Sấm, Gió, Nước, Lửa, Núi và Đầm. Hai quái chồng lên nhau thành một trong 64 quẻ sáu hào của Kinh Dịch. Khi luận, không được dùng quái như một từ khóa đơn lẻ; cần xem nó ở trên hay dưới, đang làm thể hay dụng, thuộc Tiên Thiên hay Hậu Thiên và lớp tượng nào phù hợp với câu hỏi.

Bát Quái được tạo từ âm và dương thế nào?

Một hào dương là nét liền, một hào âm là nét đứt. Ba vị trí, mỗi vị trí có hai khả năng, tạo 2³ = 8 hình. Hào được đọc từ dưới lên: hào dưới là nền khởi, hào giữa là quá trình bên trong, hào trên là phần biểu hiện hoặc thành hình. Chỉ cần đảo thứ tự là một quái có thể biến thành quái khác.

Càn có ba hào dương; Khôn có ba hào âm. Sáu quái còn lại pha âm dương theo các cấu trúc khác nhau. Trong cách gọi gia đình, quái có một hào khác hai hào còn lại thường lấy hào khác ấy làm chủ để phân trưởng–trung–thiếu và nam–nữ.

Càn và Khôn

Càn ☰ tượng Trời, tính kiện, sáng tạo, chủ động, cha và lực khởi phát. Ba hào dương biểu thị sự vận hành không ngừng. Khi Càn làm nội quái, nó có thể chỉ động lực mạnh bên trong; khi làm ngoại quái, nó có thể chỉ hoàn cảnh quyền uy, luật trời hoặc mục tiêu cao. Càn không đồng nghĩa lúc nào cũng nên tiến: dương đến cực có thể cần biết thời ẩn và lui.

Khôn ☷ tượng Đất, tính thuận, tiếp nhận, nuôi dưỡng, mẹ và khả năng chở mang. Ba hào âm không phải yếu đuối mà là sức chứa cho vật thành hình. Khôn thuận theo chính đạo và thời thế, không phải phục tùng vô điều kiện. Trong quẻ, Khôn có thể chỉ nền tảng, quần chúng, đất đai, sự chăm sóc hoặc quá trình cần kiên nhẫn.

Chấn và Tốn

Chấn ☳ có một hào dương ở dưới hai hào âm, tượng Sấm và trưởng nam. Dương khởi từ đáy tạo cú động đầu tiên, nên Chấn liên hệ khởi phát, đánh thức, bất ngờ, chân và sự thúc đẩy. Chấn có thể là cơ hội bắt đầu, cũng có thể là chấn động khiến phải phản ứng.

Tốn ☴ có một hào âm ở dưới hai hào dương, tượng Gió hoặc Mộc và trưởng nữ. Gió len vào mọi khe, nên Tốn mang nghĩa nhập, thấm, lan truyền, mềm mà bền. Nó có thể chỉ giao tiếp, mệnh lệnh được truyền, thương lượng, cây cối hoặc sự do dự khi lực nhập thiếu định hướng.

Khảm và Ly

Khảm ☵ có dương ở giữa hai âm, tượng Nước, hiểm và trung nam. Nước đi theo chỗ thấp, vừa có khả năng lưu thông vừa gợi vực sâu, thử thách, bí mật. Trong Dịch, gặp Khảm không chỉ là tai họa; nó đòi giữ lòng thành, tìm dòng đi qua hiểm và không rời nguyên tắc.

Ly ☲ có âm ở giữa hai dương, tượng Lửa, sáng, bám và trung nữ. Lửa cần bám vật để cháy, vì vậy Ly vừa là minh triết, mắt, văn chương, danh tiếng, vừa là sự phụ thuộc vào nguồn nuôi. Quá sáng có thể thành phô bày hoặc nóng; đúng chỗ thì soi rõ trật tự.

Cấn và Đoài

Cấn ☶ có dương ở trên hai âm, tượng Núi, dừng và thiếu nam. Núi chặn ở ngoài, nên Cấn liên hệ giới hạn, nghỉ, cửa ngõ, tay, sự tích lũy và biết dừng đúng lúc. Cấn không phải đình trệ tuyệt đối; nó là năng lực ngăn chuyển động khi thời chưa hợp.

Đoài ☱ có âm ở trên hai dương, tượng Đầm, vui và thiếu nữ. Đoài liên hệ lời nói, trao đổi, niềm vui, miệng và sự thuyết phục. Mặt bóng là vui quá, lời ngọt không thật hoặc để ham muốn làm hao nền. Đoài tốt khi niềm vui đi cùng chính đáng và giao tiếp mở.

Tiên Thiên và Hậu Thiên Bát Quái

Tiên Thiên Bát Quái thường gắn với Phục Hy, sắp các cặp đối đãi như Càn–Khôn, Khảm–Ly, Chấn–Tốn, Cấn–Đoài để biểu thị trật tự nguyên lý. Hậu Thiên Bát Quái thường gắn với Văn Vương, nhấn mạnh chu trình vận hành trong thời gian, mùa, phương vị và ứng dụng.

Hai đồ không nên trộn vị trí. Một quái có phương ở Tiên Thiên khác vị trí Hậu Thiên; trong phong thủy và Dịch số, người học phải biết bản đồ nào đang dùng. Tên quái và hình ba hào không đổi, nhưng quan hệ không gian cùng mục đích luận thay đổi.

Hai quái ghép thành 64 quẻ

Một quái dưới và một quái trên tạo quẻ sáu hào. Càn trên Khôn dưới là Thiên Địa Bĩ; Khôn trên Càn dưới là Địa Thiên Thái. Cùng hai quái nhưng đảo vị trí cho tượng và thời thế khác hẳn: một bên thiên địa không giao, một bên khí trên–dưới giao hòa.

Khi đọc, hãy gọi đúng nội quái và ngoại quái, xem quan hệ sinh khắc nếu hệ dùng ngũ hành, rồi đối chiếu lời quẻ cùng hào động. Không thể cộng hai danh sách từ khóa rồi cho rằng đã hiểu quẻ.

Tóm tắt

Bát Quái là tám mẫu vận động của âm dương. Càn–Khôn mở trục sáng tạo và tiếp nhận; Chấn–Tốn là động và nhập; Khảm–Ly là hiểm và sáng; Cấn–Đoài là dừng và vui. Giá trị của quái nằm ở mạng tượng cùng vị trí trong cấu trúc, không nằm ở một nghĩa cát–hung cố định.

Nguồn tham khảo