TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Bát quái và phương vị trong phong thủy: bảng tra cứu Hậu Thiên

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Trong phong thủy ứng dụng, bảng phương vị bát quái được dùng là Hậu Thiên Bát Quái, không phải Tiên Thiên. Tám quái được sắp theo tám phương vị la bàn, mỗi quái gắn với một hành ngũ hành cụ thể: Khảm–Bắc–Thủy, Ly–Nam–Hỏa, Chấn–Đông–Mộc, Đoài–Tây–Kim, Càn–Tây Bắc–Kim, Khôn–Tây Nam–Thổ, Cấn–Đông Bắc–Thổ, Tốn–Đông Nam–Mộc. Bài viết dưới đây trình bày bảng tra cứu đầy đủ và cách phân biệt hai hệ Tiên Thiên – Hậu Thiên.

Bát quái là gì trong hệ thống Kinh Dịch

Tám quái (bát quái) là tám tổ hợp gồm ba hào âm dương xếp chồng lên nhau, mỗi tổ hợp tạo thành một biểu tượng riêng biệt. Mỗi quái trong số này được gắn với một hiện tượng tự nhiên mang tính biểu tượng: trời, đất, sấm, gió, nước, lửa, núi, đầm. Đây là lớp nghĩa gốc, làm nền tảng cho mọi ứng dụng phái sinh sau này, trong đó có phong thủy.

Tám quái không tồn tại độc lập mà luôn được sắp xếp theo một trật tự nhất định, tạo thành một sơ đồ tổng thể. Có hai sơ đồ sắp xếp truyền thống được lưu truyền song song, mỗi sơ đồ phục vụ một mục đích diễn giải khác nhau. Việc phân biệt hai sơ đồ này là điều kiện tiên quyết trước khi tra cứu bất kỳ bảng phương vị nào.

Phân biệt Tiên Thiên và Hậu Thiên Bát Quái

Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn nhất khi người mới tiếp cận phong thủy tra cứu tài liệu. Tiên Thiên Bát Quái là trật tự đối đãi, thể hiện quan hệ âm dương thuần túy giữa các quái theo cặp đối xứng qua tâm sơ đồ. Trật tự này mang tính lý luận, phản ánh nguyên lý sinh thành của vũ trụ trong tư duy Dịch học, không dùng trực tiếp để gán phương vị la bàn trong thực hành phong thủy.

Hậu Thiên Bát Quái, ngược lại, là sơ đồ được xây dựng để phản ánh chu trình vận động của khí trong không gian và thời gian thực tế. Đây chính là sơ đồ mà bảng phương vị dùng trong phong thủy dựa vào. Nói cách khác, khi một tài liệu phong thủy nhắc đến "phương vị bát quái", "cung phi", "bát trạch" hay các la bàn phong thủy (la kinh), sơ đồ được sử dụng luôn là Hậu Thiên, trừ khi có ghi chú khác đi kèm.

Sự khác biệt này không phải là chi tiết học thuật vô thưởng vô phạt. Nếu tra cứu nhầm sang trật tự Tiên Thiên rồi áp vào phương vị la bàn, toàn bộ suy luận về hành, cung, hướng phía sau sẽ sai lệch. Vì vậy bài viết này chỉ trình bày bảng Hậu Thiên, được xác lập là hệ quy chiếu chuẩn cho ứng dụng phong thủy.

Bảng tra cứu quái – phương vị – ngũ hành theo Hậu Thiên

Dưới đây là bảng đối chiếu tám quái với phương vị la bàn và hành ngũ hành tương ứng theo trật tự Hậu Thiên. Bảng này chỉ ghi nhận quan hệ định danh, không kèm phán đoán cát hung, vì phán đoán cát hung phụ thuộc vào hệ phái vận dụng cụ thể (bát trạch, huyền không, loan đầu...) và tình huống thực tế của từng công trình.

QuáiPhương vịHành
KhảmBắcThủy
CấnĐông BắcThổ
ChấnĐôngMộc
TốnĐông NamMộc
LyNamHỏa
KhônTây NamThổ
ĐoàiTâyKim
CànTây BắcKim

Có thể thấy bốn quái Khảm, Ly, Chấn, Đoài chiếm bốn phương chính (Bắc, Nam, Đông, Tây), còn bốn quái Cấn, Tốn, Khôn, Càn chiếm bốn phương phụ (Đông Bắc, Đông Nam, Tây Nam, Tây Bắc). Cách phân bố này tạo thành một vòng tròn khép kín tám phương, là cơ sở để đặt la bàn phong thủy (la kinh) và xác định hướng nhà, hướng cửa trong thực hành.

Ý nghĩa biểu tượng tự nhiên gắn với mỗi quái

Mỗi quái trong bảng trên vẫn giữ nguyên tầng nghĩa biểu tượng tự nhiên gốc, đây là lớp nghĩa xuyên suốt dù xét ở Tiên Thiên hay Hậu Thiên. Khảm tượng trưng cho nước, mang tính hiểm trở và chảy trôi. Ly tượng trưng cho lửa, gắn với ánh sáng và sự bám dính. Chấn tượng trưng cho sấm, mang tính động và khởi phát. Tốn tượng trưng cho gió, mang tính thâm nhập và lan tỏa. Càn tượng trưng cho trời, mang tính cương kiện. Khôn tượng trưng cho đất, mang tính nhu thuận. Cấn tượng trưng cho núi, mang tính tĩnh chỉ. Đoài tượng trưng cho đầm, mang tính vui hòa.

Khi vận dụng vào phong thủy, các biểu tượng này không bị loại bỏ mà được lồng ghép với phương vị và hành để hình thành cách hiểu về tính chất khí tại từng cung. Ví dụ cung Khảm ở phương Bắc mang cả tính chất của nước lẫn tính chất hiểm trở, chảy động, đây là lớp diễn giải truyền thống được các trường phái phong thủy kế thừa và mở rộng theo cách riêng.

Cách hệ phái phong thủy sử dụng bảng phương vị này

Bảng quái–phương–hành ở trên là bảng nền, được nhiều hệ phái phong thủy khác nhau lấy làm điểm xuất phát nhưng triển khai theo hướng riêng. Trường phái bát trạch sử dụng tám quái này để phân định tám cung mệnh (Đông tứ mệnh, Tây tứ mệnh) và tính toán các hướng phối hợp cho từng người dựa trên năm sinh. Trường phái huyền không phi tinh lại kết hợp bảng phương vị này với hệ thống cửu tinh vận hành theo thời gian, tạo ra lớp phân tích khí theo từng vận, từng niên.

Vì mỗi hệ phái có quy tắc luận đoán riêng, bảng tra cứu này chỉ đóng vai trò là bảng định danh nền tảng, không tự thân đưa ra kết luận cát hung. Việc một phương vị được coi là vượng hay suy, hợp hay khắc với một mệnh cụ thể phụ thuộc vào phương pháp luận của từng hệ phái, không phải là thuộc tính cố định gắn liền với bản thân quái hay phương vị.

Lưu ý khi tra cứu và đối chiếu tài liệu

Người tra cứu bảng phương vị bát quái nên lưu ý một số điểm để tránh nhầm lẫn khi đối chiếu giữa các nguồn tài liệu khác nhau. Trước hết cần xác định rõ tài liệu đang trích dẫn trật tự Tiên Thiên hay Hậu Thiên, vì hai sơ đồ có vị trí các quái khác nhau hoàn toàn dù cùng dùng chung tám ký hiệu quái. Thứ hai, cần phân biệt giữa hành gán cho quái (như Khảm gán Thủy) với hành gán theo phương vị địa lý trong ngũ hành phương vị nói chung (Bắc thuộc Thủy), hai hệ thống này tuy trùng khớp ở trường hợp bát quái Hậu Thiên nhưng có nguồn gốc lý luận riêng.

Thứ ba, khi một tài liệu đưa thêm các lớp thông tin như số Lạc Thư, màu sắc, hay ý nghĩa gia đình (cha, mẹ, con) gắn với từng quái, đó là các lớp mở rộng thuộc về hệ phái cụ thể, không nằm trong bảng định danh cơ bản quái–phương–hành. Người đọc nên tách bạch phần dữ kiện nền (bảng tra cứu) với phần diễn giải theo hệ phái để tránh áp dụng sai ngữ cảnh.

Tổng hợp biên tập

Bảng tra cứu Hậu Thiên Bát Quái trình bày trong bài là bảng nền tảng, thống nhất giữa quái, phương vị la bàn và hành ngũ hành, được xác lập làm hệ quy chiếu chuẩn cho các ứng dụng phong thủy khác nhau. Việc nắm vững bảng này giúp người đọc có điểm tựa chắc chắn trước khi tiếp cận các lớp lý luận phức tạp hơn của từng trường phái, đồng thời tránh được sai sót phổ biến là nhầm lẫn giữa trật tự Tiên Thiên mang tính lý luận âm dương và trật tự Hậu Thiên mang tính ứng dụng phương vị thực tế.

Tài liệu tham khảo