TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Bộ bài Sola Busca là gì và vì sao quan trọng với lịch sử Tarot?

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Sola Busca là một bộ tarot Ý cuối thế kỷ XV, gồm đủ 78 lá và thường được định niên đại năm 1491 theo các dòng ghi trên bộ bài. Nó quan trọng vì là một trong những bộ tarot hoàn chỉnh cổ nhất còn lưu, đồng thời cho thấy các lá Ẩn Phụ đã có minh họa nhân vật và cảnh từ rất sớm. Bộ hoàn chỉnh được tô màu hiện thuộc Pinacoteca di Brera; vì vậy Sola Busca là tư liệu lịch sử về hình thức Tarot, không phải một hệ nghĩa bói có quy tắc duy nhất.

Sola Busca là bộ bài nào?

Tên Sola Busca dùng để chỉ bộ bài từng gắn với gia đình Sola Busca ở Milan. Bộ bài thường được giới thiệu với 78 lá: 22 lá trump và 56 lá thuộc bốn chất. Tài liệu của Pinacoteca di Brera ghi bộ bài được tô màu ở Venice năm 1491, với niên đại thể hiện trong các chữ khắc. Một bộ hoàn chỉnh được tô màu đã vào sưu tập Brera; các mảnh hoặc bản in không tô màu còn xuất hiện trong những sưu tập khác.

Điểm nên nhớ là thuật ngữ Tarot của thế kỷ XV không hoàn toàn trùng với hệ thuật ngữ hiện đại. Những tên như Major Arcana và Minor Arcana hữu ích để mô tả cấu trúc cho người đọc hôm nay, nhưng cần tránh áp trọn hệ diễn giải hiện đại trở lại một hiện vật Phục Hưng chỉ vì hai bên cùng có 78 lá.

Vì sao niên đại 1491 đáng chú ý?

Cuối thế kỷ XV là giai đoạn các bộ bài tarot Ý đã tồn tại dưới nhiều hình thức. Sola Busca nổi bật vì bộ hoàn chỉnh có niên đại rõ và còn giữ được số lượng 78 lá. Catalogue của Pinacoteca di Brera mô tả bộ bài gồm 78 bản khắc trên giấy, được ép và dán để thành lá bài rồi tô màu, dát các chi tiết vàng.

Niên đại ấy không có nghĩa mọi yếu tố của Sola Busca là điểm khởi đầu tuyệt đối của Tarot. Các bộ Visconti-Sforza và những hiện vật sớm khác cũng rất quan trọng. Giá trị riêng của Sola Busca nằm ở trạng thái tương đối hoàn chỉnh, kỹ thuật in khắc đồng và cách nó thể hiện hình ảnh trên cả nhiều lá số thuộc bốn chất.

Kỹ thuật khắc đồng và việc in hình

Sola Busca thường được nhắc đến vì dùng kỹ thuật khắc đồng thay vì chỉ là tranh vẽ tay cho một bộ bài quý tộc. Bản khắc cho phép tạo hình ảnh bằng nét in, sau đó bộ hoàn chỉnh được tô màu thủ công. Đây là một thông tin lịch sử quan trọng: hình ảnh trong bộ bài là kết quả kết hợp giữa kỹ thuật in và công đoạn hoàn thiện bằng tay.

Kỹ thuật đó cũng giúp giải thích vì sao ngày nay có thể gặp các bản in hay mảnh rời không có màu, trong khi bộ Brera nổi tiếng vì màu sắc. Không nên xem một ảnh đen trắng trên mạng là “bộ khác” chỉ vì khác bản tô màu; trước hết cần kiểm tra ảnh ấy là bản in, bản sao, hay ảnh chụp từ hiện vật nào.

Hình minh họa Ẩn Phụ khác gì với nhiều bộ cổ?

Trong nhiều bộ tarot cổ, các lá số của bốn chất chủ yếu hiển thị số lượng biểu tượng: kiếm, cốc, tiền hoặc gậy. Sola Busca lại nổi bật bởi nhiều lá Ẩn Phụ có cảnh và nhân vật minh họa. Điều này khiến bộ bài trở thành tư liệu đặc biệt cho lịch sử phát triển hình ảnh tarot, nhất là khi so sánh với các bộ thế kỷ XX có cảnh minh họa đầy đủ.

Sự có mặt của tranh cảnh không tự chứng minh rằng từng cảnh có một nghĩa bói cố định. Nó trước hết cho thấy người làm bộ bài đã xây dựng một chương trình hình ảnh phong phú hơn phép lặp các biểu tượng theo số. Người nghiên cứu lịch sử có thể đối chiếu cách tạo hình, tên nhân vật và bối cảnh Phục Hưng trước khi chuyển sang các diễn giải của trường phái sau này.

Nhân vật và biểu tượng trong Sola Busca

Hình ảnh Sola Busca không đi theo đúng bộ nhân vật quen thuộc của Rider-Waite-Smith hay Tarot de Marseille. Nhiều lá mang tên nhân vật cổ điển, các chiến binh, cảnh hành động và những mô-típ có liên hệ với lịch sử La Mã, truyền thuyết hoặc biểu tượng Phục Hưng. Chính vì vậy, cách “đổi tên” lá bài từ hệ hiện đại sang Sola Busca thường gây hiểu nhầm.

Một số ý nghĩa của chương trình hình ảnh vẫn là đối tượng nghiên cứu và có thể được giải thích khác nhau giữa các tác giả. Bài viết này chỉ ghi nhận tính đặc thù của biểu tượng, không gán một giáo lý bí truyền hay một thông điệp duy nhất cho toàn bộ hiện vật khi nguồn catalogue không xác định điều đó.

Quan hệ với Rider-Waite-Smith

Sola Busca hay được nhắc tới trong các thảo luận về Rider-Waite-Smith vì một số bố cục hình ảnh được cho là có điểm gần nhau. Điều cần tách bạch là ảnh hưởng trực tiếp, sự tương đồng thị giác và diễn giải hiện đại là ba câu hỏi khác nhau. Muốn khẳng định ảnh hưởng cụ thể cần có tài liệu về nguồn hình ảnh, thời điểm tiếp cận và quá trình sáng tác.

Với người học Tarot, so sánh Sola Busca và Rider-Waite-Smith có ích nhất khi xem cách một lá số được hình tượng hóa khác nhau qua thời kỳ. Nó không phải lý do để đọc Sola Busca bằng nguyên xi bộ từ khóa của Rider-Waite-Smith, bởi mỗi bộ có ngôn ngữ hình ảnh và bối cảnh riêng.

Sola Busca khác Tarot de Marseille như thế nào?

Tarot de Marseille là một nhóm truyền thống in ấn có phong cách nhận diện riêng, phát triển mạnh trong không gian Pháp ngữ về sau. Sola Busca là bộ bài Ý cuối thế kỷ XV với hệ hình tượng khác biệt. Cả hai có thể chia 78 lá theo cấu trúc quen thuộc, nhưng tên gọi, cách đánh số, bố cục hình ảnh và lịch sử truyền bản không nên bị gộp làm một.

Khi tra cứu, hãy ghi rõ đang xem “Sola Busca” như một hiện vật/bộ bài cụ thể hay “Marseille” như một dòng phong cách. Cách phân biệt này giúp người đọc không lẫn dữ kiện catalogue của một bộ với một quy tắc phổ quát cho tất cả Tarot.

Cách xem tư liệu Sola Busca

Hãy ưu tiên catalogue bảo tàng, ảnh hiện vật có mã sưu tập và sách triển lãm. Ghi lại tên lá theo catalogue thay vì thay bằng tên lá hiện đại. Nếu tài liệu nêu niên đại hoặc địa điểm, cần xem đó là xác định chắc chắn hay nhận định học thuật. Những chi tiết chưa thống nhất nên được giữ ở dạng giả thuyết có nguồn, không viết thành sự kiện tuyệt đối.

Với người thực hành Tarot, Sola Busca có thể là một nguồn đối chiếu hình tượng. Nhưng bài lịch sử về bộ bài không thay thế hướng dẫn trải bài, cũng không cần gán lời hứa dự đoán cho hiện vật. Giá trị chính của nó là giúp thấy bề dày hình ảnh, in ấn và truyền bản của Tarot châu Âu.

Tóm tắt

Sola Busca là bộ tarot Ý 78 lá có niên đại gắn với năm 1491, nổi bật nhờ bộ hoàn chỉnh tại Pinacoteca di Brera, kỹ thuật khắc đồng và các cảnh minh họa trên nhiều lá Ẩn Phụ. Nó giúp nghiên cứu lịch sử vật thể và biểu tượng Tarot, đồng thời nhắc người học phân biệt dữ liệu catalogue của một bộ cổ với hệ diễn giải bói bài hiện đại.

Tài liệu tham khảo