TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Thiên Bàn và Địa Bàn trong Lục Nhâm Đại Độn: cấu trúc và cách phân biệt

Trả lời nhanh

Trong Lục Nhâm Đại Độn, Địa Bàn là lớp mười hai địa chi đặt cố định làm nền của bàn cục, còn Thiên Bàn là lớp được an và xoay theo nguyệt tướng cùng giờ chiếm. Địa Bàn cho vị trí gốc; Thiên Bàn cho vị trí đang vận động trong thời điểm hỏi. Hai lớp chồng lên nhau để lập Tứ Khóa, rút Tam Truyền và đọc quan hệ sinh khắc, nên không thể thay thế một lớp bằng lớp kia.

Vì sao một bàn Lục Nhâm có nhiều lớp?

Lục Nhâm Đại Độn là một hệ thuật số lập bàn theo thời điểm. Thay vì chỉ dùng một vòng mười hai chi, bàn cục đặt nhiều tầng thông tin lên cùng một nền để biểu hiện phần cố định và phần đang chuyển. Thiên Bàn và Địa Bàn là hai tầng cơ bản nhất; khi chưa phân biệt được chúng, người học dễ lẫn vị trí của các chi và sai toàn bộ bước lập khóa.

Thư tịch Hán Nôm còn lưu các bản thuật số với các kiểu sao chép và chú giải khác nhau. Viện Nghiên cứu Hán Nôm cùng Nom Foundation là những đầu mối lưu giữ, số hóa và giới thiệu văn bản Hán Nôm, cho phép người học nhận diện rằng các bản truyền có thể dùng cách trình bày bàn cục khác nhau. Tên gọi và phép an cần được đọc trong đúng bản đang theo.

Địa Bàn là nền mười hai chi cố định

Địa Bàn thường được hình dung như vòng mười hai cung mang mười hai địa chi: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Thứ tự này giữ cố định trên bàn. Vì là lớp nền, Địa Bàn cho người đọc biết một chi đang ở “địa vị” nào trước khi các tầng khác được đặt lên.

Tính cố định không có nghĩa Địa Bàn không có ý nghĩa. Mỗi cung trên Địa Bàn là chỗ để người học xét quan hệ với các chi, quái, phương vị và các lớp thông tin được an chồng lên. Khi ghi chép một bàn cục, nên vẽ hoặc đánh dấu Địa Bàn trước để không đảo trật tự mười hai chi.

Thiên Bàn là lớp được an theo thời điểm

Thiên Bàn cũng vận dụng mười hai chi, nhưng không đứng yên ở một vị trí cố định. Lớp này được đặt theo phép an của Lục Nhâm, dựa trên nguyệt tướng và giờ chiếm trong dòng thực hành đang dùng. Khi Thiên Bàn di chuyển so với Địa Bàn, cùng một chi thiên có thể phủ lên một cung địa khác.

Chính sự chồng khít hoặc lệch nhau ấy tạo ra thông tin để lập Tứ Khóa. Vì vậy khi nghe nói “chi ở trên” hay “chi ở dưới”, cần hỏi rõ đó là chi Thiên Bàn hay chi Địa Bàn. Một câu luận dùng sai lớp chi sẽ dẫn đến sai quan hệ sinh khắc và sai cách rút truyền.

Cách hình dung hai bàn chồng lên nhau

Người mới có thể vẽ một vòng tròn chia mười hai ô và ghi Địa Bàn cố định. Sau đó dùng một vòng giấy nhỏ khác cũng có mười hai chi để tượng trưng Thiên Bàn; xoay vòng nhỏ theo vị trí đã an. Mỗi ô lúc này có một chi địa bên dưới và một chi thiên bên trên.

Hình dung này không thay cho bảng lập bàn đầy đủ, nhưng giúp thấy rõ hai loại vị trí. Địa Bàn trả lời “cung nào”; Thiên Bàn trả lời “chi nào đang lâm cung ấy”. Khi đã quen, người học mới tiếp tục đặt các lớp khác như quý nhân, thiên tướng, thần sát hoặc thông tin cần cho trường phái mình.

Liên hệ với nguyệt tướng và giờ chiếm

Nguyệt tướng và giờ chiếm là dữ liệu mở đầu để dựng Thiên Bàn trong nhiều phép Lục Nhâm. Nguyệt tướng có vai trò xác định điểm khởi an; giờ chiếm dẫn đến sự dịch chuyển của các chi trên Thiên Bàn. Sách khác nhau có thể diễn đạt bước an bằng bảng, khẩu quyết hoặc sơ đồ, nhưng cùng nhằm xác định đúng lớp thiên tại lúc đặt câu hỏi.

Vì bước này phụ thuộc phương pháp, không nên lấy một bảng an từ nguồn không rõ trường phái rồi ghép vào một bản sách khác. Khi học, hãy ghi rõ đang dùng sách nào, định nghĩa nguyệt tướng trong sách đó ra sao và thứ tự dịch chuyển được quy định thế nào.

Thiên Bàn, Địa Bàn và Tứ Khóa

Tứ Khóa là phần được lập từ quan hệ giữa Can ngày và các chi trên, dưới trong bàn. Do đó Thiên Bàn–Địa Bàn không phải kiến thức trang trí: chúng là dữ liệu để dựng các khóa. Nếu chưa an đúng hai bàn, việc gọi tên bốn khóa sau đó không có nền để kiểm tra.

Người học nên tách thao tác thành ba bước: lập Địa Bàn, an Thiên Bàn và ghi quan hệ từng vị trí trước khi tính Tứ Khóa. Cách làm chậm này hạn chế lỗi nhìn nhầm chi cùng tên ở hai tầng. Sau khi có Tứ Khóa, các bước chọn Tam Truyền mới có cơ sở thực hiện.

Phân biệt với Thiên Bàn–Địa Bàn của môn khác

Một số môn thuật số khác cũng dùng tên Thiên Bàn và Địa Bàn, nhất là Kỳ Môn Độn Giáp. Tuy tên lớp giống nhau, cách an bàn, thành phần bàn cục và mục đích luận không nhất thiết giống Lục Nhâm. Không nên lấy sơ đồ Kỳ Môn thay cho sơ đồ Lục Nhâm chỉ vì đều có mười hai chi hoặc dùng hai chữ “thiên–địa”.

Khi tham khảo tư liệu, tên hệ thống cần được ghi ngay từ đầu. Một tài liệu về Kỳ Môn có thể nói đến Bát Môn, Cửu Tinh hay Bát Thần; tài liệu Lục Nhâm lại triển khai theo nguyệt tướng, Tứ Khóa, Tam Truyền và Thiên Tướng. Phân biệt phạm vi sẽ giúp người học không pha trộn phép an.

Những lỗi thường gặp khi tập lập bàn

Lỗi thứ nhất là ghi Thiên Bàn thành vòng cố định giống Địa Bàn. Lỗi thứ hai là đổi hướng đếm giữa lúc an bàn. Lỗi thứ ba là thấy một chi xuất hiện hai lần rồi tưởng bàn bị lặp, trong khi một lần thuộc lớp địa và lần còn lại thuộc lớp thiên. Những lỗi này thường bắt nguồn từ việc không ghi nhãn rõ hai lớp.

Để kiểm tra, hãy đối chiếu từng bước với sơ đồ của một bản sách duy nhất. Ghi ngày, giờ chiếm, nguyệt tướng và hướng dịch chuyển bên cạnh bàn. Nếu tra hai nguồn khác nhau, nên so sánh quy ước trước chứ không dùng kết quả của nguồn này sửa ngẫu nhiên cho nguồn kia.

Tóm tắt

Địa Bàn là vòng mười hai chi cố định; Thiên Bàn là vòng mười hai chi được an chuyển theo dữ liệu thời điểm. Hai tầng kết hợp để tạo dữ liệu cho Tứ Khóa và Tam Truyền trong Lục Nhâm Đại Độn. Nắm đúng sự khác nhau giữa “vị trí nền” và “vị trí lâm thời” là bước thiết yếu trước khi học bất kỳ kỹ thuật luận bàn nào.

Tài liệu tham khảo

Thiên Bàn và Địa Bàn trong Lục Nhâm Đại Độn: cấu trúc và cách phân biệt | Tử Vi Hàng Ngày