TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Đon Sonh-Tuôch trên ghe Ngo là gì?

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Đon Sonh-Tuôch là tên gọi Khmer cho cây kềm được bố trí từ giữa thân ghe Ngo kéo dài về phía sau đuôi ghe. Theo hồ sơ tư liệu về lễ hội đua ghe Ngo của người Khmer, tên gọi này dịch nghĩa sang tiếng Việt là "cây cần câu", xuất phát từ hình dáng thon dài và cách vươn ra của cây kềm này khi nhìn từ bên ngoài thân ghe.

Vị trí của Đon Sonh-Tuôch trong kết cấu ghe Ngo

Ghe Ngo là loại ghe đua truyền thống của người Khmer Nam Bộ, có thân dài, hẹp, được chế tác công phu từ một khối gỗ nguyên hoặc ghép nhiều tấm ván theo kỹ thuật riêng. Trong toàn bộ kết cấu ghe, các cây kềm đóng vai trò như những thanh gia cố chạy dọc theo thân, giữ cho ghe không bị vặn xoắn hay biến dạng khi vận hành với tốc độ cao trên mặt nước.

Đon Sonh-Tuôch được đặt tại vị trí từ khoảng giữa thân ghe kéo dài về phía đuôi. Đây là đoạn thân ghe chịu nhiều tác động khi ghe tăng tốc, bởi phần đuôi là nơi các tay bơi phía sau tạo lực đẩy mạnh nhất, đồng thời cũng là nơi ghe tiếp xúc với dòng nước theo góc độ khác so với phần mũi.

Ý nghĩa tên gọi "cây cần câu"

Theo hồ sơ tư liệu đã dẫn, tên gọi Đon Sonh-Tuôch mang nghĩa là "cây cần câu" trong tiếng Việt. Cách đặt tên này phản ánh tư duy hình tượng hóa quen thuộc trong văn hóa chế tác ghe Ngo của người Khmer, nơi mỗi bộ phận không chỉ được gọi tên theo chức năng kỹ thuật thuần túy mà còn được liên tưởng đến hình dáng của những vật dụng quen thuộc trong đời sống thường ngày.

Hình ảnh cây cần câu gợi lên sự thon dài, có độ cong nhất định và khả năng vươn ra xa từ một điểm tựa cố định. Đặc điểm này khá tương đồng với cách cây kềm Đon Sonh-Tuôch được lắp đặt: bắt đầu từ một điểm neo giữ ở khu vực giữa thân ghe rồi kéo dài, vươn về phía đuôi ghe theo một đường cong tự nhiên, ôm theo hình dáng cong lượn đặc trưng của thân ghe Ngo.

Vai trò của cây kềm trong hệ thống chịu lực của ghe Ngo

Trong truyền thống chế tác ghe Ngo, các cây kềm không đứng độc lập mà tạo thành một hệ thống liên kết xuyên suốt chiều dài thân ghe. Mỗi cây kềm đảm nhận việc gia cố cho một đoạn thân nhất định, và các đoạn này nối tiếp nhau để đảm bảo toàn bộ thân ghe có độ cứng vững đồng đều từ mũi đến đuôi.

Đon Sonh-Tuôch, với vị trí phụ trách đoạn từ giữa thân về sau, giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì hình dáng thon và độ cong tự nhiên của phần đuôi ghe. Phần đuôi vốn là nơi thân ghe thu hẹp dần, nếu không được gia cố tốt sẽ dễ bị biến dạng dưới áp lực nước và lực đẩy của các tay bơi trong quá trình thi đấu.

Cách gọi tên bộ phận ghe Ngo theo truyền thống Khmer

Việc đặt tên các bộ phận ghe Ngo theo tiếng Khmer không đơn thuần là quy ước kỹ thuật mà còn phản ánh cách nhìn nhận ghe Ngo như một thực thể sống động, gắn liền với đời sống văn hóa và tín ngưỡng của cộng đồng Khmer Nam Bộ. Nhiều bộ phận của ghe được gọi tên theo hình ảnh cơ thể sống hoặc vật dụng quen thuộc, thể hiện sự gần gũi giữa con người và chiếc ghe mà họ chế tác, chăm sóc và sử dụng trong lễ hội.

Cách gọi tên như Đon Sonh-Tuôch cho thấy người thợ đóng ghe không chỉ quan tâm đến chức năng cơ học của từng bộ phận mà còn gửi gắm vào đó những liên tưởng mang tính hình tượng, giúp việc truyền dạy kỹ thuật chế tác ghe từ thế hệ này sang thế hệ khác trở nên sinh động và dễ ghi nhớ hơn.

Đon Sonh-Tuôch trong tổng thể lễ hội đua ghe Ngo

Lễ hội đua ghe Ngo là một sự kiện văn hóa quan trọng của người Khmer Nam Bộ, thường được tổ chức vào dịp lễ Ok Om Bok hàng năm. Trong không khí lễ hội, chiếc ghe Ngo không chỉ là phương tiện thi đấu mà còn mang ý nghĩa tâm linh, gắn với niềm tin và sự tôn trọng dành cho vị thần nước cùng các nghi thức truyền thống đi kèm.

Việc hiểu rõ tên gọi và vị trí của từng bộ phận như Đon Sonh-Tuôch giúp người quan sát và cả người trong cộng đồng Khmer có cái nhìn đầy đủ hơn về sự công phu trong khâu chế tác ghe. Mỗi cây kềm, mỗi thanh gỗ được lắp đặt đều tuân theo những quy tắc và tên gọi được truyền lại qua nhiều thế hệ, tạo nên một hệ thống tri thức chế tác ghe Ngo mang đậm bản sắc riêng.

Phân biệt Đon Sonh-Tuôch với các cây kềm khác trên ghe Ngo

Trên một chiếc ghe Ngo hoàn chỉnh, không chỉ có một cây kềm duy nhất mà có nhiều cây kềm được bố trí tại các vị trí khác nhau dọc theo thân ghe, mỗi cây đảm nhận việc gia cố cho một đoạn thân riêng biệt. Đon Sonh-Tuôch được phân biệt với các cây kềm khác chủ yếu dựa trên vị trí lắp đặt, cụ thể là đoạn từ giữa thân ghe kéo dài về phía đuôi.

Sự phân chia này cho thấy tính hệ thống trong cách người thợ đóng ghe tổ chức và đặt tên các bộ phận. Mỗi vị trí, mỗi đoạn thân ghe đều có tên gọi riêng gắn với đặc điểm hình dáng hoặc chức năng của cây kềm tại vị trí đó, tạo thành một bản đồ thuật ngữ chi tiết mà chỉ những người am hiểu truyền thống chế tác ghe Ngo mới nắm vững đầy đủ.

Giá trị của việc gìn giữ thuật ngữ truyền thống về ghe Ngo

Những tên gọi như Đon Sonh-Tuôch không chỉ mang giá trị mô tả kỹ thuật mà còn là một phần của di sản ngôn ngữ và tri thức dân gian Khmer. Việc ghi chép, giải thích và lưu truyền các thuật ngữ này góp phần bảo tồn một mảng tri thức đặc thù, vốn thường chỉ được truyền miệng trong cộng đồng những người thợ đóng ghe và những người tham gia trực tiếp vào lễ hội đua ghe Ngo.

Trong bối cảnh nhiều thuật ngữ truyền thống có nguy cơ mai một theo thời gian, việc hiểu đúng và giữ nguyên ý nghĩa gốc của những tên gọi như Đon Sonh-Tuôch, thay vì diễn giải một cách tùy tiện, là điều cần thiết để tôn trọng và bảo tồn giá trị văn hóa mà cộng đồng Khmer Nam Bộ đã gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Tài liệu tham khảo