TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Jean Noblet và lịch sử Tarot de Marseille

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Bộ Jean Noblet được chế tác bởi nghệ nhân Jean Noblet tại faubourg Saint-Germain, Paris, trong nửa sau thế kỷ XVII - không phải tại Marseille như tên gọi phong cách "Tarot de Marseille" thường khiến người ta lầm tưởng. Hiện Thư viện Quốc gia Pháp (BnF) lưu giữ 73 trên tổng số 78 lá gốc, được in khắc gỗ và tô màu bằng khuôn, kích thước mỗi lá 9,2 × 5,5 cm. Đây được xem là một trong những bản Tarot de Marseille cổ xưa nhất còn tồn tại đến ngày nay.

Vì sao tên gọi "Tarot de Marseille" dễ gây hiểu lầm

Điều đầu tiên cần làm rõ với bất kỳ ai tìm hiểu về lịch sử tarot cổ điển là cụm từ "Tarot de Marseille" không chỉ định một nơi sản xuất cụ thể, mà chỉ một phong cách hình ảnh và cấu trúc lá bài đặc trưng đã lan rộng khắp nhiều thành phố Pháp và châu Âu qua nhiều thế kỷ. Bộ Jean Noblet chính là minh chứng rõ ràng cho điều này: nó mang đầy đủ đặc điểm phong cách Marseille về mặt biểu tượng, bố cục và hệ thống 78 lá, nhưng nơi chế tác thực tế lại là Paris, cụ thể tại khu vực faubourg Saint-Germain.

Việc gọi nhầm bộ này là "làm tại Marseille" là một sai lầm phổ biến trong cộng đồng người mới tìm hiểu tarot, xuất phát từ việc nhầm lẫn giữa tên gọi phong cách và địa danh sản xuất. Đối với người nghiên cứu nghiêm túc về lịch sử tarot, việc phân biệt rạch ròi hai khái niệm này là bước đầu tiên để hiểu đúng bối cảnh ra đời của các bộ bài cổ điển.

Jean Noblet là ai và bối cảnh hoạt động

Theo tư liệu lưu trữ tại BnF, Jean Noblet là một nghệ nhân khắc in hoạt động tại Paris trong nửa sau thế kỷ XVII. Khu vực faubourg Saint-Germain vào thời điểm đó là một trung tâm sầm uất của các thợ thủ công, nhà in và nghệ nhân khắc gỗ, nơi nhiều sản phẩm in ấn phổ thông được sản xuất để phục vụ nhu cầu giải trí và thực hành của tầng lớp thị dân.

Trong bối cảnh này, việc sản xuất một bộ bài tarot theo phong cách Marseille tại Paris không phải là điều bất thường, bởi kỹ thuật khắc gỗ và tô màu khuôn là phương pháp in ấn phổ biến được nhiều xưởng thủ công tại các thành phố lớn của Pháp áp dụng, không giới hạn riêng ở Marseille. Điều này giúp lý giải vì sao nhiều bộ bài mang phong cách tương tự lại xuất hiện ở các địa điểm chế tác khác nhau.

Kỹ thuật chế tác: khắc gỗ và tô màu khuôn

Một trong những giá trị lịch sử quan trọng của bộ Jean Noblet nằm ở kỹ thuật sản xuất được ghi nhận: các lá bài được in bằng phương pháp khắc gỗ (gravure sur bois), sau đó được tô màu thủ công bằng khuôn (pochoir). Đây là kỹ thuật in ấn tiêu chuẩn của thời kỳ này đối với các sản phẩm in phổ thông, cho phép sản xuất số lượng lớn với chi phí hợp lý trong khi vẫn giữ được nét đặc trưng về đường viền và bố cục hình ảnh.

Kích thước mỗi lá bài được ghi nhận là 9,2 × 5,5 cm, một kích cỡ khá nhỏ gọn so với nhiều bộ tarot hiện đại, phản ánh thói quen sử dụng và cầm nắm bài của người chơi tarot vào thời kỳ đó. Kích thước nhỏ này cũng phù hợp với mục đích sử dụng phổ biến của tarot trong giai đoạn lịch sử này, khi bộ bài còn được dùng rộng rãi cho các trò chơi bài truyền thống bên cạnh các mục đích khác.

Số lá còn lại và tình trạng bảo tồn

Theo tư liệu của BnF, bộ Jean Noblet hiện còn 73 trên tổng số 78 lá cấu thành một bộ tarot đầy đủ theo cấu trúc truyền thống, bao gồm 22 lá Ẩn chính (Arcana Major) và 56 lá Ẩn phụ (Arcana Minor) chia theo bốn bộ chất. Việc thiếu 5 lá so với bộ đầy đủ là điều dễ hiểu đối với một hiện vật đã tồn tại hơn ba thế kỷ, khi các yếu tố về bảo quản, lưu chuyển qua nhiều chủ sở hữu và điều kiện thời gian đều có thể ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của hiện vật gốc.

Việc BnF lưu giữ và công bố tư liệu chi tiết về bộ bài này có ý nghĩa quan trọng đối với việc nghiên cứu và tra cứu về lịch sử tarot, bởi nó cung cấp một mốc tham chiếu xác thực cho những ai muốn tìm hiểu nguồn gốc thực sự của phong cách Marseille, thay vì chỉ dựa vào các phiên bản tái bản hiện đại vốn đã trải qua nhiều lần chỉnh sửa qua các thế kỷ.

Ý nghĩa của bộ Jean Noblet trong hệ thống Tarot de Marseille

Đối với cộng đồng thực hành và nghiên cứu tarot theo truyền thống Marseille, bộ Jean Noblet được xem như một trong những tài liệu tham chiếu gốc quan trọng nhất để đối chiếu và tìm hiểu về hình dạng nguyên thủy của các biểu tượng, đường nét và bố cục lá bài trước khi chúng được chuẩn hóa qua các phiên bản in lại vào thế kỷ XVIII và XIX, đặc biệt là các bản in được thực hiện tại chính thành phố Marseille sau này.

Nhiều nhà nghiên cứu và người thực hành theo trường phái Marseille cổ điển coi việc đối chiếu với các bộ bài thế kỷ XVII như Noblet là cách để tiếp cận gần hơn với tinh thần và biểu tượng nguyên bản của hệ thống tarot, trước khi những yếu tố này bị đơn giản hóa hoặc thay đổi trong quá trình sao chép và tái bản qua nhiều thế hệ nghệ nhân khắc in khác nhau. Đây là lý do vì sao trong giới nghiên cứu tarot chuyên sâu, bộ Noblet thường được nhắc đến với vị trí đặc biệt, khác với cách nhìn nhận thông thường coi mọi bộ mang tên "Marseille" đều tương đương nhau.

Phân biệt dữ kiện lịch sử và diễn giải truyền thống

Cần nhấn mạnh rõ ràng rằng những thông tin về niên đại (nửa sau thế kỷ XVII), địa điểm hoạt động (faubourg Saint-Germain, Paris), số lá còn lại (73/78) và kỹ thuật chế tác (khắc gỗ, tô màu khuôn, kích thước 9,2 × 5,5 cm) là các dữ kiện được ghi nhận trực tiếp từ tư liệu lưu trữ của BnF. Đây là những thông tin xác thực về mặt hiện vật và lịch sử chế tác.

Trong khi đó, những nhận định về vai trò và ý nghĩa của bộ Noblet trong việc tìm hiểu biểu tượng nguyên thủy của hệ thống Marseille, hay việc coi đây là tài liệu tham chiếu quan trọng cho thực hành tarot hiện nay, thuộc về góc nhìn diễn giải của cộng đồng nghiên cứu và thực hành theo truyền thống Marseille cổ điển. Người đọc nên hiểu rõ sự phân định này để có cái nhìn cân bằng: một bên là dữ kiện lịch sử được xác nhận qua hiện vật lưu trữ, một bên là cách các trường phái thực hành vận dụng và diễn giải giá trị của hiện vật đó trong bối cảnh nghiên cứu tarot đương đại.

Tài liệu tham khảo