TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Khác biệt cách đặt tên và đánh số lá bài giữa Tarot de Marseille và Rider-Waite-Smith

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Khác biệt cốt lõi nằm ở hai lá VIII và XI: trong Tarot de Marseille, La Justice mang số VIII và La Force mang số XI theo thứ tự truyền thống Pháp. A.E. Waite, khi thiết kế bộ Rider-Waite-Smith, đã chủ động hoán đổi vị trí số của hai lá Justice và Strength so với truyền thống này — Strength trở thành VIII, Justice trở thành XI. Đây là điểm phân kỳ quan trọng nhất giữa hai hệ phái khi đọc Major Arcana theo thứ tự số.

Nguồn gốc của sự khác biệt

Tarot de Marseille là dòng tarot cổ điển của Pháp, được lưu giữ và số hóa trong các bộ sưu tập của Thư viện Quốc gia Pháp (BnF) qua nền tảng Gallica. Bản số hóa này cho thấy rõ ràng thứ tự cố định của hệ Marseille: La Justice đứng ở vị trí số VIII, còn La Force đứng ở vị trí số XI. Thứ tự này đã được duy trì qua nhiều thế kỷ trong truyền thống in ấn tarot tại Pháp và các vùng lân cận chịu ảnh hưởng của dòng bài này.

Đến đầu thế kỷ XX, khi A.E. Waite hợp tác cùng họa sĩ Pamela Colman Smith để tạo ra bộ bài mang tên Rider-Waite-Smith, ông đã ghi lại trong tác phẩm Pictorial Key to the Tarot rằng mình đã thực hiện một thay đổi có chủ đích: hoán đổi vị trí số giữa hai lá Justice và Strength so với thứ tự truyền thống của Marseille. Đây không phải là một sai sót hay nhầm lẫn trong quá trình in ấn, mà là một quyết định biên tập được Waite tự thuật lại một cách rõ ràng.

Thứ tự số trong Tarot de Marseille: nguyên tắc cố định

Trong hệ Marseille, người đọc bài truyền thống làm việc với một chuỗi số liên tục không bị xáo trộn từ 0 đến XXI (hoặc I đến XXI tùy cách đánh số Le Mat). Vị trí số VIII dành cho La Justice đặt lá bài này ngay sau La Roue de Fortune (Bánh Xe Số Mệnh, số VII trong một số phiên bản, tùy dị bản) và trước La Force ở vị trí XI. Cách sắp xếp này phản ánh một logic nội tại của bộ bài: Justice đứng gần với các lá biểu trưng cho trật tự, cân bằng và hệ quả của hành động, trong khi Force được đặt muộn hơn trong chuỗi số, gần với những lá mang tính nội tâm và biến đổi sâu hơn như L'Hermite (số IX) hay La Roue.

Người thực hành theo trường phái Marseille khi đọc trải bài theo thứ tự số Major Arcana (ví dụ trong các kỹ thuật đọc theo "hành trình" từ số 0 đến XXI) sẽ gặp Justice trước Force. Điều này ảnh hưởng đến cách diễn giải các mối liên hệ số học và các "cặp lá" theo truyền thống Marseille, nơi thứ tự số được xem là có ý nghĩa cấu trúc, không chỉ là nhãn định danh.

Thứ tự số trong Rider-Waite-Smith: sự hoán đổi có chủ đích

Waite, trong Pictorial Key to the Tarot, tự thuật lại quyết định hoán đổi này như một phần trong cách ông tổ chức lại bộ Major Arcana. Kết quả là trong bộ Rider-Waite-Smith, Strength mang số VIII còn Justice mang số XI — ngược hoàn toàn so với Marseille.

Sự hoán đổi này khiến Strength (số VIII) đứng gần Hermit hơn theo chuỗi số, trong khi Justice (số XI) lại đứng gần Wheel of Fortune và Hanged Man hơn. Với người đọc bài quen thuộc với RWS, thứ tự số mới này tạo ra một mạch tự sự khác: Strength xuất hiện sớm hơn như một biểu tượng của nội lực được chế ngự bằng sự dịu dàng, trước khi bước vào giai đoạn cô lập và chiêm nghiệm của Hermit; còn Justice xuất hiện muộn hơn, gần với các lá mang tính chuyển hóa và hy sinh như Hanged Man.

Ý nghĩa của việc thay đổi thứ tự đối với thực hành đọc bài

Trong huyền học tarot, thứ tự số của Major Arcana không đơn thuần là công cụ sắp xếp mà thường được xem là một chuỗi biểu tượng mang tính "hành trình" — từ Le Mat/The Fool (số 0) đến Le Monde/The World (số XXI). Việc hai lá Justice và Strength đổi chỗ cho nhau giữa hai hệ phái do đó không chỉ là vấn đề đánh số hình thức, mà còn ảnh hưởng đến cách các trường phái diễn giải vị trí của từng lá trong tổng thể hành trình biểu tượng.

Người thực hành theo Marseille thường nhấn mạnh vào tính liên tục và cấu trúc số học nghiêm ngặt của bộ bài, trong đó vị trí số VIII và XI có mối liên hệ với các nguyên lý số học truyền thống (ví dụ liên hệ giữa số 8 và sự cân bằng, số 11 và sự chế ngự bản năng). Trong khi đó, người thực hành theo RWS, đặc biệt từ sau khi hệ thống này được phổ biến rộng rãi trong thế kỷ XX, thường tiếp cận vị trí số theo logic mà Waite đã thiết lập, xem Strength ở vị trí VIII là phù hợp hơn với mạch phát triển nội tâm mà ông hình dung cho bộ bài.

Cả hai cách tiếp cận đều là những hệ thống tự trị, mỗi hệ có logic nội tại riêng và được truyền thống của mình công nhận là chuẩn mực. Không có cơ sở trong tư liệu để cho rằng một trong hai cách đánh số là "đúng" hơn cách còn lại; đây là hai lựa chọn biên tập khác nhau xuất phát từ hai truyền thống và hai thời điểm lịch sử khác nhau.

Khác biệt về tên gọi lá bài giữa hai hệ

Bên cạnh thứ tự số, tên gọi của các lá bài cũng phản ánh sự khác biệt ngôn ngữ và văn hóa giữa hai truyền thống. Tarot de Marseille sử dụng tên tiếng Pháp cho toàn bộ Major Arcana, ví dụ La Justice, La Force, Le Bateleur, La Papesse, L'Empereur. Đây là những tên gọi gắn liền với truyền thống in ấn tarot tại Pháp qua nhiều thế kỷ, được lưu giữ nguyên vẹn trong các bản số hóa như bộ sưu tập của Gallica.

Rider-Waite-Smith, được thiết kế và xuất bản bằng tiếng Anh, sử dụng tên gọi tiếng Anh tương ứng: Justice, Strength, The Magician, The High Priestess, The Emperor. Ngoài việc dịch ngôn ngữ, một số tên gọi trong RWS cũng phản ánh cách Waite tái diễn giải hình tượng của lá bài, dù về mặt tên gọi cơ bản, phần lớn Major Arcana giữa hai hệ vẫn tương ứng trực tiếp về nghĩa, ngoại trừ trường hợp hoán đổi số như đã trình bày ở trên.

Cách nhận diện và làm việc với hai hệ thống song song

Đối với người học tarot tiếp xúc với cả hai truyền thống, việc nhận diện rõ mình đang làm việc với bộ bài nào là bước quan trọng trước khi áp dụng bất kỳ kỹ thuật đọc bài nào dựa trên thứ tự số. Một cách đơn giản để xác định là nhìn vào số ghi trên lá Strength/La Force: nếu là XI, đó là bộ theo truyền thống Marseille; nếu là VIII, đó là bộ đi theo cách đánh số của RWS.

Khi thực hành đọc bài theo các kỹ thuật dựa trên số học (ví dụ tính tổng số các lá xuất hiện trong một trải bài để tìm ra "lá chủ đạo"), người đọc cần thống nhất sử dụng đúng hệ đánh số của bộ bài mình đang cầm trên tay, tránh trộn lẫn hai hệ thống trong cùng một lần luận giải, vì điều này có thể làm sai lệch logic biểu tượng vốn có của từng truyền thống.

Tổng hợp biên tập

Nhìn tổng thể, sự khác biệt giữa Tarot de Marseille và Rider-Waite-Smith về thứ tự số của Justice và Strength là một trường hợp minh họa rõ nét cho cách các hệ phái tarot có thể phát triển theo những logic biểu tượng riêng biệt, dù cùng chia sẻ một bộ khung 22 lá Major Arcana. Việc Waite ghi lại rõ ràng quyết định hoán đổi này trong chính tác phẩm của mình cho thấy đây là một lựa chọn có chủ đích, không phải ngẫu nhiên hay sai sót truyền bản. Người thực hành tarot, dù theo trường phái nào, đều có thể tôn trọng cả hai hệ thống như những truyền thống độc lập, mỗi hệ mang một mạch logic nội tại riêng cần được hiểu và vận dụng nhất quán trong thực hành của mình.

Tài liệu tham khảo