TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Kinh Dịch Là Gì? Bát Quái, 64 Quẻ Và Hào Biến

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Kinh Dịch, còn gọi Dịch Kinh hoặc Yi Jing, dùng hai nét âm–dương, tám quái và 64 quẻ sáu hào để nhận diện thời, thế và chiều biến đổi của sự việc. Mỗi quẻ gồm nội quái ở ba hào dưới và ngoại quái ở ba hào trên. Khi gieo quẻ, hào động chỉ điểm đang chuyển, đổi âm thành dương hoặc dương thành âm để lập quẻ biến. Cách luận không chỉ tra tên quẻ tốt–xấu mà phải đọc câu hỏi, tượng quẻ, vị trí hào và quan hệ giữa quẻ chủ với quẻ biến.

Kinh Dịch và Chu Dịch có phải một không?

Chu Dịch thường chỉ lớp văn bản nền gồm 64 quẻ, lời quẻ và lời hào gắn với truyền thống nhà Chu. Kinh Dịch là tên rộng hơn khi văn bản ấy trở thành một kinh điển và được bao quanh bởi các lớp chú giải, đặc biệt hệ Thập Dực trong truyền thống. Trong tiếng Việt, hai tên thường được dùng thay nhau, nhưng khi trích dẫn cần nói rõ đang dùng nguyên văn quẻ–hào hay một bản chú giải về sau.

Chữ “Dịch” mang trọng tâm biến đổi. Quẻ không chỉ đóng dấu một kết quả cố định mà mô tả cấu trúc của thời điểm: điều gì đang ở vị trí chủ động, điều gì cần thuận theo, đâu là chỗ quá hoặc bất cập và bước nào làm tình thế chuyển. Vì thế cùng một quẻ có thể cho lời khác khi câu hỏi, hào động và vị thế người hỏi khác nhau.

Âm, dương và tám quái

Một hào liền ⚊ biểu thị dương; một hào đứt ⚋ biểu thị âm. Ba hào kết hợp thành tám quái: Càn ☰ tượng Trời, Khôn ☷ tượng Đất, Chấn ☳ tượng Sấm, Tốn ☴ tượng Gió hoặc Mộc, Khảm ☵ tượng Nước, Ly ☲ tượng Lửa, Cấn ☶ tượng Núi và Đoài ☱ tượng Đầm.

Mỗi quái có nhiều lớp tượng như phương vị, thành viên gia đình, tính vận động, vật tượng và thời tiết. Không nên rút một quái về một từ khóa duy nhất. Khảm có thể chỉ hiểm, dòng nước, sự sâu hoặc con trai giữa tùy phép luận; Ly có thể chỉ sáng, bám, văn minh, mắt hoặc lửa. Lớp tượng cần phục vụ đúng câu hỏi.

Vì sao có 64 quẻ?

Chồng một trong tám quái lên một quái khác tạo 8 × 8 = 64 khả năng. Quái dưới gọi nội quái, thường biểu thị bên trong, nền hoặc phía người hỏi; quái trên gọi ngoại quái, thường biểu thị hoàn cảnh, phần biểu lộ hoặc phía đối diện. Đây là quy ước nền, còn các phép Lục Hào, Mai Hoa và tượng số có cách phân vai chi tiết hơn.

Sáu hào được đếm từ dưới lên. Hào sơ ở đáy, hào thượng ở trên cùng; không được đọc từ trên xuống. Vị trí 1, 3, 5 thuộc dương vị; 2, 4, 6 thuộc âm vị trong một cách xét chính–bất chính. Hào 2 và 5 thường là vị trí trung, nhưng cát hung còn tùy quẻ, quan hệ ứng–tỷ và lời hào.

Quẻ chủ, hào động và quẻ biến

Quẻ chủ là hình sáu hào nhận được ban đầu, mô tả cấu trúc chính của tình thế. Hào động là hào âm hoặc dương đang chuyển; trong phép ba đồng xu thường được đánh dấu bằng tổng 6 hoặc 9. Đổi từng hào động sang cực đối diện sẽ tạo quẻ biến hay quẻ hỗ tương kết quả.

Quẻ biến không nhất thiết là một “kết cục chắc chắn”. Nhiều truyền thống xem nó là chiều chuyển, bối cảnh hậu kỳ hoặc lớp năng lượng mà quẻ chủ đang đi tới. Khi có nhiều hào động, quy tắc chọn trọng tâm khác nhau giữa các trường phái; cần ghi rõ đang theo phép nào thay vì tự chọn lời hào thuận tai.

Lời quẻ và lời hào được đọc thế nào?

Trước hết đọc quái từ hoặc lời quẻ để nắm toàn cảnh. Sau đó đọc lời của hào động, vì nó đặt tình thế vào một cấp độ cụ thể. Hào thấp thường gần giai đoạn đầu; hào giữa liên hệ quá trình và vị thế; hào trên thường chỉ lúc sự việc đến cực hoặc cần chuyển. Đây là hướng đọc, không phải công thức thay văn bản.

Tượng quẻ giúp nối văn cổ với câu hỏi hiện tại. Quẻ Thủy Hỏa Ký Tế có Khảm trên Ly, nói trạng thái đã qua sông nhưng vẫn phải giữ trật tự; Quẻ Hỏa Thủy Vị Tế đảo lại, nói việc chưa hoàn tất và cần sắp đúng vị trí. Không nên chỉ thấy chữ “đã xong” hoặc “chưa xong” rồi bỏ quan hệ hào.

Kinh Dịch khác Mai Hoa và Lục Hào thế nào?

Kinh Dịch là nền văn bản và biểu tượng. Mai Hoa Dịch Số dùng số, thời gian và tượng để lập quẻ, chú trọng thể–dụng cùng sinh khắc ngũ hành. Lục Hào thường nạp Can Chi, lục thân, thế–ứng, nguyệt kiến và nhật thần vào sáu hào để luận sự việc cụ thể. Cả hai dựa trên quẻ nhưng phương pháp kỹ thuật không giống nhau.

Người mới nên chọn một đường học. Nếu gieo bằng đồng xu rồi lấy quẻ theo Chu Dịch, hãy đọc đúng quẻ–hào trước. Không thêm ngẫu nhiên nạp giáp, quẻ hỗ, số Mai Hoa và phong thủy vào cùng một lần luận khi chưa biết điều kiện của từng hệ.

Trình tự đọc một quẻ cơ bản

  1. Viết câu hỏi rõ phạm vi và thời điểm.
  2. Ghi đầy đủ sáu hào từ dưới lên cùng các hào động.
  3. Xác định nội quái, ngoại quái và số quẻ chủ.
  4. Đọc lời quẻ, đại tượng và quan hệ hai quái.
  5. Đọc lời hào động theo đúng vị trí.
  6. Đổi các hào động để lập quẻ biến.
  7. Tổng hợp điều nên tiến, nên giữ, nên chờ hoặc cần sửa trong hoàn cảnh hỏi.

Tóm tắt

Kinh Dịch là ngôn ngữ của biến đổi qua âm dương, Bát Quái và 64 quẻ. Quẻ chủ cho cấu trúc hiện tại, hào động chỉ điểm chuyển, quẻ biến mở chiều phát triển. Muốn luận có nghĩa phải giữ đúng thứ tự hào, phân biệt hệ phái và quay lại câu hỏi cụ thể, không biến 64 quẻ thành bảng may–rủi rời rạc.

Nguồn tham khảo