TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Lễ rước sắc phong trong hội làng

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Lễ rước sắc phong là nghi thức rước bản sắc phong của vua ban cho thành hoàng làng từ nơi lưu giữ (thường là hậu cung đình) ra kiệu, diễu hành quanh làng rồi trở về đình trong ngày hội chính. Không phải làng nào cũng còn sắc phong hoặc còn tổ chức lễ rước này; nhiều nơi sắc phong đã thất lạc qua chiến tranh, thiên tai, hoặc lễ rước bị gián đoạn rồi phục dựng theo cách riêng của từng cộng đồng.

Sắc phong là gì trong tín ngưỡng đình làng

Trong tín ngưỡng thờ thành hoàng, sắc phong là văn bản do triều đình phong kiến ban cho vị thần được thờ tại đình làng, công nhận danh hiệu, phẩm trật và công trạng của thần. Đây không đơn thuần là một tờ giấy hành chính mà được cộng đồng làng xem là bằng chứng thiêng liêng xác nhận sự hiện diện và uy lực của thành hoàng đối với dân làng. Vì mang tính chất này, sắc phong thường được cất giữ ở nơi trang trọng nhất trong đình, gọi là hậu cung hoặc cung cấm, chỉ được mở ra vào những dịp lễ trọng.

Theo tư liệu bảo tàng và di sản, sắc phong là loại hiện vật quan trọng để xác định lai lịch vị thần được thờ, niên đại phong tặng và mối quan hệ giữa triều đình với cộng đồng làng xã. Không phải đình nào cũng còn lưu giữ được sắc phong gốc. Có nơi sắc phong đã mất qua các biến động lịch sử, có nơi chỉ còn bản sao hoặc bản dịch, và có nơi hoàn toàn không có sắc phong nhưng vẫn duy trì tín ngưỡng thờ thành hoàng bằng các hình thức khác.

Vì sao có lễ rước sắc phong mà không phải lễ hội nào cũng có

Lễ rước sắc phong chỉ tồn tại ở những làng còn giữ được sắc phong và duy trì được truyền thống tổ chức nghi lễ này. Đây là điểm cần phân biệt rõ, tránh nhầm lẫn rằng cứ có hội làng là có rước sắc.

Có ba trường hợp phổ biến khi tìm hiểu về một hội làng cụ thể. Trường hợp thứ nhất là làng còn sắc phong gốc và tổ chức rước đều đặn hằng năm hoặc theo chu kỳ nhất định, đây thường là những nơi có bề dày lịch sử và ý thức bảo tồn di sản mạnh. Trường hợp thứ hai là làng từng có sắc phong nhưng đã thất lạc, khi đó cộng đồng có thể chọn không tổ chức lễ rước sắc mà thay bằng các nghi thức khác để tưởng nhớ thành hoàng, hoặc phục dựng bằng bản sao nếu tìm lại được tư liệu. Trường hợp thứ ba là làng chưa từng có sắc phong chính thức, việc thờ thành hoàng dựa trên truyền thuyết dân gian hoặc gia phả dòng họ, khi đó lễ hội của làng sẽ không có phần rước sắc phong.

Việc một hội làng có hay không có lễ rước sắc phong vì vậy phản ánh lịch sử cụ thể của từng nơi, không phải là tiêu chuẩn để đánh giá mức độ "chính thống" hay "đầy đủ" của một lễ hội đình làng.

Trình tự lễ rước sắc phong diễn ra như thế nào

Trong những làng còn duy trì lễ rước sắc phong, trình tự chung thường bao gồm các bước sau, tuy mức độ chi tiết và tên gọi có thể khác nhau giữa các vùng.

Trước ngày rước chính, có lễ mộc dục để tẩy uế kiệu rước, long đình và các đồ nghi trượng sẽ dùng trong đám rước. Đến ngày lễ chính, các bô lão hoặc người có vai vế trong làng, thường là chủ tế và các vị được cắt cử, vào hậu cung làm lễ xin phép rước sắc phong ra khỏi nơi cất giữ. Sắc phong sau đó được đặt trang trọng vào long đình hoặc kiệu bát cống, có lọng che, cờ quạt, chiêng trống đi kèm.

Đoàn rước di chuyển theo lộ trình đã định sẵn từ đình ra các điểm quan trọng trong làng như giếng nước, cây đa, chùa, miếu phụ cận, rồi quay trở lại đình. Trong suốt hành trình, dân làng và khách thập phương thường đứng hai bên đường để chiêm bái, một số nơi có tục rước kiệu bay hoặc kiệu quay như một hình thức thể hiện sự linh ứng của thần. Khi đoàn rước về đến đình, có lễ an vị để đưa sắc phong trở lại vị trí cất giữ, kết thúc phần nghi thức rước.

Ý nghĩa của lễ rước sắc phong đối với cộng đồng làng

Trong hệ quy chiếu tín ngưỡng đình làng, lễ rước sắc phong mang nhiều tầng ý nghĩa gắn liền với đời sống tâm linh cộng đồng. Đây là dịp để thành hoàng làng, thông qua hiện thân là sắc phong, được "xuất cung" chứng kiến và ban phúc cho toàn thể dân làng, không chỉ riêng những người có mặt tại đình.

Việc rước sắc đi qua các không gian thiêng khác trong làng như giếng, cây cổ thụ, miếu cũng được hiểu là hành động kết nối giữa các điểm linh thiêng, tái khẳng định ranh giới và sự bảo hộ của thành hoàng đối với toàn bộ không gian sống của cộng đồng. Đám rước với đầy đủ nghi trượng, cờ quạt, chiêng trống còn là dịp phô diễn sự thịnh vượng và đoàn kết của làng, đồng thời là cơ hội để các dòng họ, giáp, xóm thể hiện vai trò và đóng góp của mình trong đời sống chung.

Vai trò của hiện vật và tư liệu trong việc tìm hiểu lễ rước sắc phong

Để xác định một hội làng cụ thể có lễ rước sắc phong hay không, cũng như hình thức tổ chức ra sao, cần dựa vào tư liệu lịch sử và hiện vật còn lưu giữ tại địa phương, thay vì suy diễn từ những gì đã biết ở nơi khác. Các bảo tàng và cơ quan quản lý di sản đóng vai trò quan trọng trong việc xác định niên đại, xuất xứ và tình trạng của sắc phong tại từng đình, cũng như ghi chép lại cách thức tổ chức lễ rước nếu còn tồn tại.

Đây cũng là lý do vì sao khi tìm hiểu về lễ rước sắc phong ở một làng cụ thể, người quan tâm nên tham khảo tư liệu của chính địa phương đó hoặc các công trình nghiên cứu, kiểm kê di sản liên quan trực tiếp, thay vì áp dụng mô tả chung chung cho mọi nơi.

Những dị bản cần lưu ý khi tìm hiểu về lễ rước sắc phong

Thực hành lễ rước sắc phong không đồng nhất giữa các vùng miền và từng làng cụ thể. Có nơi tổ chức rước sắc phong hằng năm vào đúng ngày hội chính, có nơi chỉ rước theo chu kỳ nhiều năm một lần. Số lượng sắc phong được rước cũng khác nhau, có làng chỉ có một sắc phong duy nhất, có làng thờ nhiều vị thành hoàng nên có nhiều sắc phong được rước cùng lúc trên các kiệu khác nhau.

Lộ trình rước, số lượng kiệu, thành phần đoàn rước, trang phục của người tham gia và cả cách gọi tên các nghi thức con cũng có sự khác biệt đáng kể giữa đồng bằng Bắc Bộ, các vùng duyên hải hay khu vực khác. Có nơi lễ rước sắc phong gắn liền với tục rước kiệu bay, có nơi lại không có yếu tố này. Vì sự đa dạng này, bài viết không đưa ra một khuôn mẫu duy nhất được xem là chuẩn cho mọi lễ rước sắc phong, mà chỉ trình bày những đặc điểm chung nhất thường gặp, còn chi tiết cụ thể cần tìm hiểu riêng theo từng làng, từng vùng.

Tài liệu tham khảo