Lễ Tạ Trong Nghi Thức Tế Lễ Là Gì?

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Lễ tạ là nghi thức bày tỏ sự kính tạ, cảm tạ và khép lại một việc lễ, một kỳ hội hoặc một lần hành lễ đã hoàn thành. Trong đình, đền và lễ hội truyền thống, lễ tạ thường diễn ra ở phần cuối để tạ thần linh, tiền nhân hoặc đối tượng được thờ phụng theo bản nghi sở tại. Lễ vật, lời tạ, người hành lễ và thời điểm không giống nhau giữa các địa phương, nên không nên dùng một bài khấn chung thay cho lệ riêng.

Lễ tạ nghĩa là gì?

Lễ tạ là phần nghi thức nhằm hoàn tất mạch hành lễ bằng sự kính tạ. Tên gọi này có thể xuất hiện ở cuối lễ hội, sau một tuần tế, sau khi hoàn thành việc cầu an hoặc trong một nghi lễ gia đình có nền lệ riêng. Tại Lễ hội Hoa Lư, nghi thức tế tạ được tổ chức sau các ngày hội; tư liệu lễ hội năm làng Mọc cũng ghi nhận lễ tạ Thánh trước khi các thần vị được rước về làng.

Nói ngắn gọn, nếu lễ cáo yết là kính báo để mở đầu, lễ tạ thường là lời kính tạ để khép lại. Tuy nhiên, đây là cách nhận diện phổ biến chứ không phải quy tắc cứng cho mọi truyền thống.

Lễ tạ thường được làm khi nào?

Lễ tạ thường đặt sau khi phần chính của công việc lễ đã hoàn tất. Có thể là cuối kỳ lễ hội, cuối một tuần tế, sau khi kết thúc phần rước hoặc sau một nghi lễ cầu nguyện. Nhiều địa phương gọi rõ là “lễ tạ hội”, “tế tạ” hay “tạ Thánh”; nơi khác lại gộp phần tạ vào nghi thức hồi vị hoặc tiễn thần.

Thời điểm không nên suy đoán chỉ từ tên lễ. Lịch truyền thống của đình, đền và gia đình mới quyết định khi nào tạ, tạ ai và tạ theo hình thức nào. Nếu một lễ hội công bố chương trình, người dự nên theo chương trình chính thức thay vì làm lễ riêng trong không gian đang hành lễ.

Trong lễ tạ có những thành phần nào?

Ở các lễ hội có tổ chức ban tế, thành phần có thể gồm chủ tế, bồi tế, chấp sự, người xướng và những người phụ trách hương án, nhạc lễ hoặc rước. Với nghi lễ quy mô nhỏ hơn, số người và cách phân vai có thể giản lược.

Những lớp việc thường được nhận thấy gồm:

1. Hoàn tất phần lễ trước đó: thu xếp đúng mạch nghi thức đang diễn ra.
2. Dâng hương, lễ phẩm hoặc thực hiện nghi tiết tạ: theo bản nghi của nơi thờ tự.
3. Kính tạ đối tượng được thờ phụng: bày tỏ sự thành kính sau kỳ lễ.
4. Hồi vị, tiễn hoặc khép lễ: tùy truyền thống có thể chuyển sang rước thần vị, đóng cửa đền hay kết thúc hội.

Không phải nơi nào cũng có đầy đủ bốn lớp việc này. Các chi tiết như tuần rượu, âm nhạc, vị trí đứng hay trang phục thuộc về quy định của từng lễ.

Lễ tạ khác lễ cáo yết và lễ chánh tế ra sao?

Ba tên lễ cùng xuất hiện trong nhiều không gian tín ngưỡng nhưng giữ các vai trò khác nhau:

Tại một địa phương, một nghi thức có thể mang nhiều chức năng hoặc dùng tên gọi khác. Vì vậy bảng chỉ giúp đọc cấu trúc chung, không thay thế bản nghi địa phương.

Có thể tự lập lễ tạ bằng văn khấn trên mạng không?

Với lễ tạ thuộc đình, đền, phủ, chùa hoặc lễ hội, không nên tự lập một bản khấn chung rồi thay tên đối tượng thờ. Văn bản nếu có là phần thuộc bản nghi, lịch sử và tập quán của nơi đó. Việc dùng sai danh xưng, sai thứ tự hoặc đưa lời văn của nơi khác vào có thể làm mất tính trang nghiêm của nghi lễ.

Đối với việc hương khói trong gia đình, mỗi nhà có thể theo nếp thờ cúng của gia tộc. Nếu có bản văn truyền lại, cần giữ nguyên văn và hỏi người lớn trong nhà hoặc người phụ trách nghi lễ địa phương khi chưa rõ. Bài này chỉ giải thích khái niệm, không thay thế văn bản hành lễ.

Tóm tắt

Lễ tạ là nghi thức kính tạ và khép lại một việc tế lễ hay lễ hội. Vai trò này khác với cáo yết ở đầu lễ và chánh tế ở phần trọng tâm. Vì từng địa phương có bản nghi riêng, cách đúng nhất là theo lịch lễ và hướng dẫn của người giữ lệ tại chính cơ sở thờ tự.

Nguồn tham khảo

• Báo và Phát thanh – Truyền hình Ninh Bình – Nghi thức lễ tạ tại Lễ hội Hoa Lư
• Cục Di sản văn hóa – Lễ hội năm làng Mọc
• Tạp chí Di sản văn hóa – Hội đền Độc Bộ