Lịch thái âm–thái dương trong lịch pháp Nhật Bản thời Onmyōryō
Trả lời nhanh
Trong lịch thái âm–thái dương (Tai-in-taiyo-reki/Onmyō-reki) của Nhật Bản, độ dài tháng được điều chỉnh theo chu kỳ Mặt Trăng khoảng 29,5 ngày. Cách phân bố này thuộc cơ chế lịch pháp, còn Onmyōryō là cơ quan hành chính phụ trách lập lịch, thiên văn và bói toán trong xã hội cổ. Các nguồn chỉ cung cấp bối cảnh lịch sử, không phải hướng dẫn quy đổi ngày hiện đại.
Khái niệm lịch thái âm–thái dương
Trong lịch pháp Nhật Bản thời Onmyōryō, lịch thái âm–thái dương có thể được hiểu như một hệ thống tổ chức thời gian dựa trên sự phối hợp giữa chu kỳ Mặt Trăng và yêu cầu duy trì trật tự lịch pháp. Thành phần “thái âm” thể hiện ở việc lấy chu kỳ trăng làm cơ sở xác định độ dài tháng; còn thành phần “thái dương” nằm trong cách gọi và cấu trúc của một loại lịch không chỉ quan sát riêng các tuần trăng, mà thuộc truyền thống lịch âm dương. Vì chu kỳ Mặt Trăng không trùng khít với số ngày cố định, tháng trong hệ thống này không có độ dài đồng nhất: có tháng dài 30 ngày và tháng ngắn 29 ngày.
Nguyên tắc tháng 29 và 30 ngày
Độ dài tháng trong lịch thái âm–thái dương được xây dựng để bám theo chu kỳ Mặt Trăng, vốn kéo dài khoảng 29,5 ngày. Vì đơn vị “ngày” phải là số nguyên, lịch không thể ghi mỗi tháng bằng đúng giá trị trung bình này. Thay vào đó, hệ thống sử dụng hai loại tháng: tháng dài gồm 30 ngày và tháng ngắn gồm 29 ngày. Hai độ dài này tạo thành cách biểu đạt gần với nhịp vận động của Mặt Trăng trong khuôn khổ lịch pháp.
Điểm cần phân biệt là con số 29 hoặc 30 ngày mô tả độ dài của tháng, không phải một quy tắc dùng để tự quy đổi ngày giữa lịch cổ và lịch hiện đại. Việc xác định tháng nào thuộc loại dài hay ngắn nằm trong cơ chế lập lịch của hệ thống, nên không nên suy ra thêm một cách phân bổ cụ thể nếu tư liệu được xét không ghi rõ. Đây là nguyên tắc kỹ thuật của lịch thái âm–thái dương, tách biệt với chức năng hành chính của Onmyōryō. Cơ quan này có liên quan đến việc lập lịch trong hệ thống cổ, nhưng bản thân việc một tháng có 29 hay 30 ngày trước hết phản ánh yêu cầu điều chỉnh lịch theo chu kỳ Mặt Trăng.
Vai trò hành chính của Onmyōryō
Trong xã hội cổ Nhật Bản, Onmyōryō là một cơ quan hành chính đảm nhiệm việc tổ chức và vận hành các tri thức liên quan đến thời gian, bầu trời và điềm báo. Lập lịch là một trong những nhiệm vụ của cơ quan này: lịch được xây dựng, duy trì và cung cấp trong khuôn khổ quản lý nhà nước, chứ không phải chỉ hình thành từ việc quan sát dân gian. Bên cạnh đó, Onmyōryō còn phụ trách thiên văn, tức các hoạt động theo dõi và xử lý những vấn đề thuộc lĩnh vực bầu trời, cùng với bói toán trong hệ thống hành chính cổ.
Tài liệu tham khảo
- https://www.ndl.go.jp/koyomi/e/history/index.html
- https://archive.rekihaku.ac.jp/english/education_research/research/list/joint/2018/154.html
Ghi chú biên tập
Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày biên soạn, dịch và tổng hợp từ các nguồn tham khảo nêu trên.