Nghinh Thần Trong Nghi Thức Tế Lễ Là Gì? Vị Trí Trong Một Buổi Tế

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Nghinh thần là phần mở đầu của nhiều lễ tế truyền thống, mang ý nghĩa cung thỉnh vị thần, tổ tiên hoặc đối tượng được thờ phụng giáng hưởng lễ. Trong cấu trúc tế lễ đình làng thường được mô tả, nghinh thần diễn ra trước các tuần hiến, đọc chúc, ẩm phúc và lễ tạ. Cách xướng, số lần bái, người tham gia và hình thức rước có thể khác theo đình, đền, từ đường hay lễ hội; vì vậy phải theo lễ thức địa phương thay vì dùng một mẫu chung cho mọi nơi.

Nghinh thần nghĩa là gì?

“Nghinh” là đón, “thần” chỉ đối tượng được tôn thờ trong nghi lễ. Nghinh thần không chỉ là một câu mở đầu; đó là một mục trong trật tự tế, đánh dấu việc ban tế chính thức bước vào phần lễ trước ban thờ. Trong một số lễ hội lớn, nghinh thần có thể gắn với rước sắc, rước kiệu hoặc nghi thức đón thần từ nơi thờ phụng khác. Trong một buổi tế tại nội điện, mục này có thể được thực hiện bằng việc chủ tế vào vị trí, dâng hương và hành lễ theo xướng.

Sự khác nhau này quan trọng: không nên hiểu nghinh thần lúc nào cũng phải là đoàn rước ngoài đường, cũng không nên giản lược mọi lễ rước thành một động tác dâng hương. Hình thức phụ thuộc vào di tích, thần tích, ngày lệ và quy mô của lễ.

Nghinh thần nằm ở đâu trong buổi tế?

Một mô tả phổ biến chia tế lễ thành bốn chặng: nghinh thần, hiến lễ, ẩm phúc–thụ tộ và lễ tạ. Nghinh thần đứng trước hiến lễ vì đây là phần cung thỉnh trước khi dâng rượu, dâng lễ vật và đọc chúc.

Đây là sơ đồ để nhận biết vị trí, không thay thế các mục chi tiết của từng khoa tế. Có lễ còn có cáo yết, túc yết, tẩy uế, nhập tịch hoặc các phần chuẩn bị riêng trước khi nghinh thần.

Ai thực hiện phần nghinh thần?

Trong ban tế, chủ tế là người đại diện chủ lễ; bồi tế phối hợp hành lễ; đông xướng và tây xướng dẫn nhịp; chấp sự chuẩn bị và chuyển các vật dụng cần thiết. Tùy nghi thức, có thể có nội tán, độc chúc, nhạc sinh hoặc đội rước. Mỗi vai trò làm đúng phần việc giúp lễ diễn ra có thứ tự, không phải tất cả cùng dâng hương hoặc cùng đọc văn.

Với cúng lễ gia đình, phần nghinh thần thường được giản lược trong việc thắp hương và khấn mời theo lệ nhà. Không cần gán đủ danh xưng ban tế đình làng cho một buổi cúng nhỏ. Trái lại, khi dự lễ cộng đồng, người tham gia nên theo hướng dẫn của ban quản lý di tích hoặc ban khánh tiết.

Nghinh thần có phải là văn khấn không?

Nghinh thần là một mục nghi thức, còn văn khấn hoặc văn chúc là văn bản lời lễ có thể được dùng trong mục đó hoặc ở phần khác tùy khoa tế. Có nơi dùng lời xướng riêng; có nơi đọc chúc ở tuần hiến; có nơi lưu truyền bài văn cổ gắn với thần hiệu và địa danh cụ thể.

Vì các bài văn có đối tượng thờ tự, danh xưng và lịch sử riêng, không nên tự viết lại, pha trộn hoặc đem văn của một đình sang lễ của đình khác. Khi cần dùng một văn bản nghi lễ, phải lấy đúng bản do cơ sở thờ tự, gia tộc hoặc người phụ trách lễ cung cấp và giữ nguyên văn bản đó.

Nghi thức nghinh thần có giống nhau ở mọi vùng không?

Không. Tín ngưỡng làng xã Việt Nam có các tục lệ, thần tích và hương ước khác nhau. Ngay trong cùng một loại hình đình làng, trang phục, âm nhạc, cách xướng, số người phụ tế và thứ tự một vài mục có thể khác. Các lễ của cộng đồng dân tộc, tôn giáo hoặc phủ đền cũng có hệ nghi lễ riêng.

Tôn trọng biến thể không làm nghi thức “kém chuẩn”; điều cần tránh là dùng bản tổng hợp trên mạng để phủ định thông lệ đang được cộng đồng gìn giữ. Nếu làm lễ ở nơi lạ, nên hỏi người thủ từ, ban khánh tiết hoặc trưởng họ trước.

Những nhầm lẫn thường gặp

Một là coi nghinh thần chỉ là rước kiệu. Hai là nhầm nghinh thần với đọc toàn bộ văn tế. Ba là bỏ qua phần chuẩn bị rồi tự thực hiện động tác theo video không rõ nguồn. Bốn là mang văn khấn của nơi khác vào dùng. Năm là cho rằng lễ tại gia bắt buộc phải đủ cấu trúc tế đình.

Nhận biết đúng nghinh thần giúp người đọc hiểu mạch lễ: cung thỉnh trước, hiến lễ sau, rồi mới đến phần thụ tộ và lễ tạ. Nhưng phần thực hành phải theo người có trách nhiệm ở địa phương.

Tóm tắt

Nghinh thần là phần cung thỉnh mở đầu trong nhiều buổi tế lễ, thường diễn ra trước hiến lễ. Nó có thể là nghi thức tại ban thờ hoặc gắn với rước thần tùy quy mô. Nghinh thần khác văn khấn vì là một chặng của nghi lễ; khi có lời xướng hay văn chúc, cần dùng đúng bản của nơi thờ tự và tôn trọng lệ địa phương.

Nguồn tham khảo

• Nghi thức tế lễ – Từ điển văn hóa
• Khảo sát nghi lễ tế thần ở châu thổ Bắc Bộ
• Tế lễ – một nghi thức tín ngưỡng độc đáo của người Việt
• Hội hè đình đám – quyển Hạ