TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Nguồn gốc và lịch sử ra đời của bài Tarot

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Bài Tarot ra đời tại miền Bắc nước Ý vào thế kỷ 15, ban đầu là một bộ bài chơi dành cho giới quý tộc, không mang mục đích tiên tri. Bằng chứng vật lý cổ nhất còn sót lại là bộ bài Visconti-Sforza, vẽ tay công phu, hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Met (New York). Phải đến nhiều thế kỷ sau, vào thời kỳ huyền học châu Âu thế kỷ 18-19, Tarot mới được gán thêm lớp nghĩa biểu tượng, chiêm đoán và triết học bí truyền như cách nó được biết đến ngày nay.

Tarot khởi thủy: một trò chơi bài của giới quý tộc Ý

Trước khi trở thành công cụ huyền học, Tarot vốn là một bộ bài dùng để chơi các trò tương tự bridge hay whist, phổ biến trong tầng lớp quý tộc và triều đình tại các thành bang Ý thời Phục Hưng như Milano, Ferrara, Bologna. Bộ bài lúc này thường được gọi là "tarocchi", gồm 78 lá chia thành bốn bộ hoa (tương ứng chất bài chơi thông thường) cùng một nhóm lá đặc biệt mang hình ảnh biểu tượng, sau này được gọi là nhóm Ẩn chính (Major Arcana).

Điểm đáng chú ý là những bộ bài đầu tiên không phải được in hàng loạt mà được vẽ tay hoàn toàn, dành riêng cho các gia đình quyền quý đặt làm. Điều này lý giải vì sao số lượng bộ bài Tarot cổ còn sót lại đến nay rất hiếm, và mỗi bộ được xem như một tác phẩm nghệ thuật độc bản hơn là vật dụng đại trà.

Bộ bài Visconti-Sforza: chứng tích vật lý cổ nhất

Theo tư liệu từ Bảo tàng Metropolitan (Met), các lá bài Visconti-Sforza được vẽ tay từ thế kỷ 15 tại Ý, và đây được xem là một trong những bộ Tarot cổ nhất còn sót lại đến ngày nay. Bộ bài này gắn liền với hai dòng họ quyền lực thời bấy giờ là Visconti và Sforza, những gia tộc cai trị Milano.

Các lá bài trong bộ Visconti-Sforza được thực hiện với kỹ thuật vẽ tay tinh xảo, sử dụng vàng lá và màu sắc rực rỡ, phản ánh rõ nét thẩm mỹ nghệ thuật Phục Hưng. Đây không đơn thuần là công cụ giải trí mà còn thể hiện địa vị và sự giàu có của gia chủ. Về mặt hình ảnh, nhiều lá trong nhóm Ẩn chính của bộ bài này mang các biểu tượng tôn giáo, đạo đức và triết học phổ biến trong tư duy châu Âu thời trung cổ - Phục Hưng, chẳng hạn hình ảnh liên quan đến đức tin, công lý, hay các giai đoạn của đời người.

Sự tồn tại của bộ Visconti-Sforza là bằng chứng quan trọng giúp giới nghiên cứu xác định niên đại và bối cảnh ra đời ban đầu của Tarot, tách bạch rõ ràng giai đoạn "bài chơi" thuần túy khỏi những lớp diễn giải huyền học ra đời muộn hơn rất nhiều.

Bộ sưu tập Cary tại Yale: kho tư liệu xuyên suốt lịch sử Tarot

Một nguồn tư liệu quan trọng khác giúp phác họa hành trình phát triển của Tarot qua nhiều thế kỷ là bộ sưu tập Cary, hiện được lưu giữ tại Thư viện Beinecke thuộc Đại học Yale. Theo thông tin từ chính thư viện này, bộ sưu tập Cary là một trong những bộ sưu tập bài Tarot và bài chơi lớn nhất thế giới, bao gồm nhiều bộ bài trải dài từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 20.

Giá trị của bộ sưu tập Cary nằm ở tính liên tục: thay vì chỉ có một vài mẫu vật rời rạc, đây là một tập hợp đủ lớn để người nghiên cứu có thể quan sát sự biến đổi của hình ảnh, bố cục, phong cách in ấn và cách đặt tên các lá bài qua từng giai đoạn lịch sử khác nhau. Nhờ đó, có thể thấy rõ Tarot không phải một hệ thống bất biến được "phát minh" trọn vẹn ngay từ đầu, mà là một truyền thống được bồi đắp, chỉnh sửa và tái diễn giải liên tục qua nhiều thế hệ nghệ nhân và vùng miền khác nhau tại châu Âu.

Từ Ý sang Pháp: sự định hình của bộ bài Marseille

Sau giai đoạn khởi phát tại Ý, Tarot dần lan rộng sang các vùng đất khác của châu Âu, trong đó Pháp là nơi tiếp nhận và định hình lại đáng kể diện mạo của bộ bài. Tại đây, kỹ thuật in khắc gỗ giúp Tarot được sản xuất với số lượng lớn hơn, không còn giới hạn trong tầng lớp quý tộc như giai đoạn vẽ tay ban đầu.

Chính trong giai đoạn này, hình ảnh và cấu trúc của bộ bài dần được chuẩn hóa theo một khuôn mẫu tương đối thống nhất, thường được giới hậu thế gọi chung là dòng Tarot kiểu Marseille. Đây được xem là cầu nối quan trọng, đưa Tarot từ một trò chơi bài mang tính khu vực trở thành một hệ thống hình ảnh có tính phổ quát hơn, làm nền tảng cho các diễn giải biểu tượng học sau này.

Bước ngoặt huyền học thế kỷ 18: Tarot được gán ý nghĩa bí truyền

Trong suốt phần lớn lịch sử ban đầu, Tarot được nhìn nhận đơn thuần như một bộ bài chơi. Bước ngoặt lớn diễn ra vào thế kỷ 18, khi các học giả huyền học tại Pháp bắt đầu nhìn nhận lại bộ bài dưới một lăng kính hoàn toàn khác: xem các hình ảnh trong Tarot, đặc biệt là nhóm Ẩn chính, như một hệ thống biểu tượng ẩn chứa tri thức bí truyền cổ xưa.

Theo dòng diễn giải huyền học này, 22 lá Ẩn chính không còn đơn thuần là các nhân vật hay khái niệm đạo đức thời trung cổ, mà được liên hệ với những hệ thống triết học và tôn giáo cổ đại khác, mở đường cho việc sử dụng Tarot như một công cụ chiêm đoán và suy ngẫm triết lý. Đây là giai đoạn then chốt, đánh dấu sự chuyển mình từ "Tarot như trò chơi" sang "Tarot như huyền học", một bước chuyển không dựa trên phát hiện khảo cổ mới nào mà đến từ chính cách tư duy và diễn giải lại của giới học giả đương thời.

Thế kỷ 19-20: hệ thống hóa và phổ biến rộng rãi

Bước sang thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, truyền thống diễn giải Tarot như công cụ huyền học tiếp tục được mở rộng và hệ thống hóa bởi nhiều nhóm nghiên cứu bí truyền tại châu Âu. Các hội nhóm huyền học thời kỳ này đã phát triển thêm nhiều lớp lý giải cho từng lá bài, xây dựng các phương pháp trải bài, cũng như liên kết Tarot với những hệ thống biểu tượng học khác nhằm tạo nên một khung diễn giải chặt chẽ hơn.

Chính trong giai đoạn này, nhiều bộ bài Tarot mang tính biểu tượng cao, được thiết kế chuyên biệt cho mục đích chiêm đoán và suy ngẫm tâm linh, đã ra đời và trở nên phổ biến rộng rãi, dần thay thế vai trò của các bộ bài Marseille truyền thống trong thực hành huyền học. Từ đây, Tarot chính thức bước vào đời sống hiện đại với tư cách một hệ thống biểu tượng độc lập, song song tồn tại với truyền thống Tarot như một bộ bài chơi vẫn còn được lưu giữ tại một số vùng châu Âu.

Ý nghĩa của việc tìm hiểu lịch sử Tarot đối với người thực hành hiện nay

Đối với người học và thực hành Tarot ngày nay, việc hiểu rõ hành trình lịch sử của bộ bài mang lại một góc nhìn quan trọng: những hình ảnh và biểu tượng trong Tarot không phải là điều được "khám phá" từ một cổ thư duy nhất, mà là kết quả của một quá trình bồi đắp văn hóa kéo dài nhiều thế kỷ, đi qua nhiều vùng đất, nhiều tầng lớp xã hội và nhiều trường phái diễn giải khác nhau.

Điều này giúp người thực hành tiếp cận Tarot với sự trân trọng đúng mức đối với chiều sâu văn hóa của nó, đồng thời hiểu rằng các hệ phái Tarot khác nhau hiện nay, dù có những khác biệt trong cách diễn giải từng lá bài, đều bắt nguồn từ cùng một cội rễ lịch sử: những bộ bài vẽ tay tinh xảo của giới quý tộc Ý thời Phục Hưng.

Tài liệu tham khảo