TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Nguồn gốc lịch sử của bài Tarot: Từ bộ bài Visconti-Sforza đến ngày nay

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Bộ bài Tarot cổ nhất còn lưu giữ được phần lớn số lá là bộ Visconti-Sforza, được vẽ tay khoảng thập niên 1450 tại Milan, Ý, dành riêng cho gia tộc quý tộc Visconti-Sforza. Đây không phải công cụ bói toán ngay từ đầu mà là bộ bài chơi dành cho tầng lớp thượng lưu. Các lá bài còn sót lại hiện được bảo quản rải rác tại Morgan Library & Museum (New York) và Beinecke Rare Book & Manuscript Library (Đại học Yale), là hai kho lưu trữ quan trọng nhất cho nghiên cứu lịch sử Tarot ngày nay.

Bối cảnh ra đời của bộ bài Visconti-Sforza

Vào giữa thế kỷ 15, tại các triều đình quý tộc miền Bắc nước Ý, việc đặt vẽ tay những bộ bài xa hoa để giải trí là một tập tục phổ biến trong giới thượng lưu. Gia tộc Visconti và sau này là Sforza, những người cai trị Milan, đã cho thực hiện một số bộ bài như vậy, trong đó bộ Visconti-Sforza là bộ nổi tiếng và được nghiên cứu nhiều nhất còn tồn tại đến ngày nay.

Theo tư liệu từ Beinecke Library, các lá bài này được vẽ tay công phu, sử dụng vàng lá và màu sắc quý giá, thể hiện rõ địa vị và sự giàu có của gia tộc đặt hàng. Đây là minh chứng cho thấy Tarot ở giai đoạn khởi thủy gắn liền với nghệ thuật cung đình hơn là với các nghi thức huyền bí hay tiên tri như cách nhiều người hình dung ngày nay.

Cấu trúc và hình ảnh trên bộ bài cổ

Bộ Visconti-Sforza mang cấu trúc gần với hệ thống Tarot cổ điển: các lá Ẩn chính (Trionfi, tiền thân của Major Arcana) mang hình ảnh biểu tượng như Nhà Ảo Thuật, Nữ Giáo Hoàng, Bánh Xe Vận Mệnh, Tử Thần, cùng các lá thuộc bốn chất (suit) tương ứng với hệ thống sau này được gọi là Ẩn phụ. Tuy nhiên, không phải tất cả các lá của bộ gốc còn được bảo tồn đầy đủ; một số lá đã thất lạc theo thời gian, khiến các nhà nghiên cứu phải dựa vào những bộ sưu tập rải rác để tái dựng hình ảnh tổng thể.

Phong cách hội họa trên các lá bài phản ánh rõ nét mỹ thuật Phục Hưng Ý, với các nhân vật được khắc họa chi tiết, trang phục lộng lẫy và bố cục mang tính biểu tượng cao. Đây là lý do các lá bài Visconti-Sforza không chỉ có giá trị với người nghiên cứu Tarot mà còn được xem như hiện vật nghệ thuật quý giá.

Hành trình lưu giữ tại Morgan Library và Beinecke Yale

Theo thông tin từ Morgan Library & Museum, một phần đáng kể các lá bài còn sót lại của bộ Visconti-Sforza hiện được lưu giữ tại đây, trở thành một phần trong bộ sưu tập nghệ thuật và bản thảo quý hiếm của bảo tàng. Song song đó, Beinecke Rare Book & Manuscript Library thuộc Đại học Yale cũng sở hữu một phần khác của bộ bài này.

Việc các lá bài bị phân tán giữa nhiều nơi lưu trữ khác nhau là điều không hiếm gặp đối với các hiện vật cổ có niên đại hàng trăm năm. Qua nhiều thế kỷ, bộ sưu tập ban đầu của gia tộc Visconti-Sforza đã trải qua nhiều đợt chuyển nhượng, thừa kế và mua bán trước khi các lá bài riêng lẻ tìm được nơi lưu giữ ổn định trong các thư viện và bảo tàng học thuật như hiện nay. Đây cũng là lý do vì sao khi nghiên cứu về bộ bài này, các học giả và người yêu Tarot thường phải tham chiếu đồng thời cả hai nguồn tư liệu từ Morgan và Beinecke để có cái nhìn tương đối đầy đủ.

Từ trò chơi cung đình đến công cụ chiêm nghiệm

Trong nhiều thế kỷ sau khi ra đời, Tarot chủ yếu được sử dụng như một trò chơi bài có luật chơi riêng, phổ biến ở nhiều vùng của châu Âu, đặc biệt là Ý và Pháp. Việc gán ý nghĩa huyền học, biểu tượng chiêm nghiệm hay công cụ để nhìn nhận vận mệnh cho các lá bài Tarot là một quá trình diễn ra dần dần qua thời gian, gắn liền với sự phát triển của các trường phái tư tưởng huyền bí học tại châu Âu trong các thế kỷ sau đó.

Trong hệ quy chiếu huyền học truyền thống, nhiều trường phái tin rằng các hình ảnh biểu tượng trên lá bài, dù ban đầu mang mục đích giải trí, vẫn ẩn chứa những nguyên mẫu (archetype) mang tính phổ quát về hành trình con người, các giai đoạn của đời sống tinh thần và những nguyên lý vận hành của vũ trụ. Đây là góc nhìn diễn giải được truyền thừa qua nhiều thế hệ người thực hành Tarot, tồn tại song song với giá trị lịch sử - nghệ thuật thuần túy của các bộ bài cổ như Visconti-Sforza.

Ý nghĩa của bộ Visconti-Sforza trong nghiên cứu Tarot hiện đại

Đối với những người nghiên cứu và thực hành Tarot ngày nay, bộ Visconti-Sforza giữ vai trò như một điểm tham chiếu gốc, giúp hiểu được hình ảnh biểu tượng ban đầu trước khi các bộ bài Tarot hiện đại như Rider-Waite-Smith hay Thoth ra đời và định hình lại cách trình bày hình ảnh trên các lá Ẩn chính lẫn Ẩn phụ.

Việc đối chiếu hình ảnh cổ xưa với các phiên bản hiện đại giúp người thực hành nhận ra những lớp ý nghĩa được bồi đắp qua thời gian, đồng thời hiểu rõ hơn về cội nguồn biểu tượng học đã hình thành nên hệ thống Tarot mà chúng ta sử dụng ngày nay. Trong nhiều trường phái, việc tìm hiểu về bộ bài gốc cũng được xem là một cách để kết nối sâu hơn với truyền thống, thay vì chỉ tiếp cận Tarot như một công cụ tách rời khỏi bối cảnh lịch sử của nó.

Những điều cần lưu ý khi tìm hiểu về lịch sử Tarot

Khi tìm hiểu về nguồn gốc Tarot, người đọc nên phân biệt rõ giữa các dữ kiện lịch sử đã được xác thực qua hiện vật còn lưu giữ, chẳng hạn như niên đại và nơi lưu trữ của bộ Visconti-Sforza, với những diễn giải mang tính truyền thống hoặc thuộc về các trường phái huyền học khác nhau về ý nghĩa biểu tượng của các lá bài. Hai lớp thông tin này không mâu thuẫn nhau mà bổ sung cho nhau: một bên cho biết Tarot đến từ đâu về mặt vật chất và lịch sử, một bên cho biết Tarot mang ý nghĩa gì trong hành trình chiêm nghiệm và thực hành của con người qua nhiều thế kỷ.

Tài liệu tham khảo