Onmyō-reki là gì trong lịch sử lịch pháp Nhật Bản?
Trả lời nhanh
Onmyō-reki là một tên gọi của loại lịch được dùng trong bối cảnh lịch pháp Nhật Bản được nguồn mô tả là Tai-in-taiyo-reki, tức lịch âm dương (lunisolar calendar). Lịch này điều chỉnh tháng theo chu kỳ trăng tròn–khuyết, nên mỗi tháng có 29 hoặc 30 ngày. Việc lập lịch gắn với Onmyōryō, cơ quan phụ trách lịch, thiên văn và bói toán trong hệ Ritsuryō. Onmyō-reki là thuật ngữ về lịch, không phải tên một nghi thức.
Onmyō-reki là tên của loại lịch nào?
Trong lịch sử lịch pháp Nhật Bản, Onmyō-reki là tên gọi gắn với loại lịch được mô tả bằng thuật ngữ Tai-in-taiyo-reki, tức lịch âm dương (lunisolar calendar). Cách gọi này cho biết đây là một hệ lịch kết hợp hai cơ sở: tháng được tính theo chu kỳ của Mặt Trăng, trong khi việc tổ chức năm thuộc về một hệ lịch có tính điều chỉnh. Onmyō-reki không nên được hiểu đơn giản là “lịch âm” theo nghĩa chỉ dựa vào một yếu tố duy nhất.
Điểm cần lưu ý là Onmyō-reki là thuật ngữ chỉ một loại lịch, không phải tên của nghi thức hay một thực hành riêng biệt. Trong bối cảnh lịch pháp Nhật Bản, tên gọi này xuất hiện cùng hoạt động lập và sử dụng lịch thuộc cơ cấu nhà nước của hệ Ritsuryō. Việc gọi là Tai-in-taiyo-reki giúp xác định phạm vi khái niệm: đây là lịch âm dương, khác với cách gọi dành cho một hệ tri thức như Onmyōdō.
Chu kỳ trăng và độ dài tháng
Đặc điểm trên giúp phân biệt cách tính tháng của lịch âm dương với một hệ lịch chỉ dựa trên các tháng có độ dài cố định. Trong phạm vi Onmyō-reki, chu kỳ trăng tròn–khuyết là cơ sở trực tiếp để xác định độ dài từng tháng. Do mỗi chu kỳ không hoàn toàn biểu hiện bằng cùng một số ngày, các tháng có thể lần lượt mang độ dài 29 hoặc 30 ngày.
Cách tổ chức này cho thấy “tháng” trong Onmyō-reki trước hết là một đơn vị gắn với quan sát thiên văn, cụ thể là sự chuyển đổi của pha trăng. Việc lập lịch không tách rời những quan sát ấy: lịch được xây dựng trong bối cảnh cơ quan phụ trách lịch và thiên văn đảm nhiệm công việc liên quan. Độ dài 29 hoặc 30 ngày không phải chi tiết ngẫu nhiên, mà là đặc điểm cấu thành cách lịch vận hành theo chu kỳ trăng.
Vai trò của Onmyōryō trong việc lập lịch
Trong cơ cấu Ritsuryō, Onmyōryō là cơ quan đảm nhiệm những công việc chuyên môn liên quan đến việc xây dựng và duy trì lịch. Vai trò này không chỉ giới hạn ở việc ghi chép ngày tháng, mà gắn với việc quan sát các hiện tượng thiên văn và xử lý thông tin cần thiết cho hoạt động lịch pháp. Nhờ đó, việc phân chia thời gian được đặt trong một hệ thống do cơ quan chuyên trách quản lý; không phải là một tập hợp quy ước rời rạc.
Bên cạnh lập lịch và thiên văn, Onmyōryō còn phụ trách bói toán. Ba lĩnh vực này cùng nằm trong phạm vi hoạt động của cơ quan thuộc hệ Ritsuryō, cho thấy lập lịch khi ấy được tổ chức trong một thiết chế có nhiều nhiệm vụ liên quan đến việc nhận biết, sắp xếp và diễn giải các dấu hiệu của thời gian. Trong phạm vi thuật ngữ, Onmyōryō là tên của cơ quan thực hiện công việc, còn Onmyō-reki chỉ loại lịch gắn với công việc đó; hai tên gọi không cùng chỉ một đối tượng. Khi khảo sát lịch pháp Nhật Bản, cần tách vai trò hành chính–chuyên môn của Onmyōryō khỏi bản thân hệ lịch được cơ quan này lập ra.
Tài liệu tham khảo
- https://www.ndl.go.jp/koyomi/e/history/index.html
Ghi chú biên tập
Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày biên soạn, dịch và tổng hợp từ các nguồn tham khảo nêu trên.