TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Pamela Colman Smith và bộ bài Tarot RWS: Người kiến tạo ngôn ngữ hình ảnh Tarot

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Pamela Colman Smith (1878–1951) là họa sĩ, nhà minh họa, nhà văn và nhà xuất bản người Anh gốc Mỹ, được Arthur Edward Waite mời vẽ bộ bài Tarot vào năm 1909 sau khi hai người gặp nhau trong môi trường hội Golden Dawn. Bà là người trực tiếp thiết kế toàn bộ 78 lá bài, bao gồm cả 56 lá Ẩn số nhỏ minh họa cảnh sinh động, một cách tiếp cận khác biệt so với truyền thống trước đó. Chính những hình ảnh này đã trở thành nền tảng cho phần lớn các bộ Tarot hiện đại.

Pamela Colman Smith là ai

Pamela Colman Smith sinh năm 1878, mất năm 1951, là một nghệ sĩ đa tài hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống văn hóa nghệ thuật đầu thế kỷ 20. Bà không chỉ là họa sĩ minh họa mà còn viết văn, viết truyện dân gian, và tự tay xuất bản các ấn phẩm nghệ thuật của riêng mình. Cuộc đời bà trải dài qua nhiều môi trường văn hóa khác nhau, từ Anh, Mỹ đến Jamaica, nơi bà tiếp xúc với truyền thống kể chuyện và văn hóa dân gian Caribbean từ khi còn nhỏ, những chất liệu này sau đó ảnh hưởng đến phong cách kể chuyện bằng hình ảnh của bà.

Trong giới nghệ thuật đương thời, Smith được biết đến như một nhân vật có cá tính sáng tạo mạnh mẽ, di chuyển tự do giữa các lĩnh vực minh họa sách, thiết kế sân khấu và xuất bản độc lập. Chính sự đa dạng trong trải nghiệm nghệ thuật này đã trang bị cho bà một vốn liếng hình ảnh phong phú, điều sau này thể hiện rõ trong cách bà xây dựng các lá bài Tarot với bố cục sân khấu, nhân vật có biểu cảm, và không gian giàu tính tự sự.

Cuộc gặp gỡ với Arthur Edward Waite và khởi đầu dự án Tarot

Theo tư liệu được ghi nhận, Waite đặt Smith vẽ bộ Tarot vào năm 1909, sau khi hai người gặp nhau trong môi trường của hội Golden Dawn, một hội kín huyền học có ảnh hưởng lớn tại Anh cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20. Đây là bối cảnh quan trọng cần được nhìn nhận đúng mức: bộ Tarot RWS không ra đời từ một ý tưởng thương mại đơn thuần, mà từ sự giao thoa giữa tri thức huyền học của Waite và năng lực diễn giải hình ảnh của Smith, cả hai đều là thành viên trong cùng một cộng đồng nghiên cứu bí truyền.

Golden Dawn là nơi quy tụ nhiều nhân vật quan tâm đến Kabbalah, chiêm tinh, huyền thuật nghi lễ và các hệ thống biểu tượng cổ. Trong môi trường này, Waite đã phát triển những ý tưởng riêng về cách trình bày Tarot theo hướng có chiều sâu triết lý và cấu trúc biểu tượng chặt chẽ hơn so với các bộ bài truyền thống trước đó. Việc ông chọn Smith, một nghệ sĩ trẻ tuổi nhưng có tài năng minh họa xuất sắc, để hiện thực hóa tầm nhìn đó cho thấy Waite đánh giá cao khả năng chuyển hóa ý niệm trừu tượng thành hình ảnh cụ thể của bà.

Vai trò sáng tạo của Smith trong việc thiết kế 78 lá bài

Điểm đặc biệt quan trọng cần nhấn mạnh là Smith không đơn thuần thực hiện theo chỉ dẫn máy móc mà đóng vai trò là người kiến tạo hình ảnh chủ động cho toàn bộ bộ bài. Bà đảm nhận việc vẽ cả 78 lá, bao gồm 22 lá Ẩn số lớn và đặc biệt là 56 lá Ẩn số nhỏ, vốn trong nhiều truyền thống Tarot trước đó thường chỉ được thể hiện bằng các biểu tượng hình học đơn giản của bốn bộ (Gậy, Cốc, Kiếm, Tiền).

Việc Smith chọn minh họa các lá Ẩn số nhỏ bằng những cảnh sinh động, có nhân vật, bối cảnh và hành động cụ thể, là một bước chuyển mang tính cách mạng trong lịch sử hình ảnh Tarot. Cách tiếp cận này giúp người đọc bài, kể cả những ai mới bắt đầu, có thể trực giác cảm nhận được ý nghĩa của lá bài thông qua câu chuyện hình ảnh, thay vì phải ghi nhớ ý nghĩa trừu tượng gắn với số đếm và bộ. Đây chính là lý do vì sao bộ RWS trở thành công cụ học Tarot dễ tiếp cận và được sử dụng rộng rãi cho đến ngày nay.

Về mặt phong cách, các lá bài của Smith mang dấu ấn nghệ thuật minh họa sách và thiết kế sân khấu đầu thế kỷ 20, với đường nét rõ ràng, bố cục cân đối, và cách sử dụng màu sắc tượng trưng nhất quán. Nhân vật trong các lá bài thường được đặt trong tư thế có tính biểu diễn, gợi liên tưởng đến sân khấu, điều này không phải ngẫu nhiên khi Smith từng có kinh nghiệm thiết kế cho nhà hát.

Bối cảnh nghệ thuật rộng hơn: sự nghiệp đa dạng của Smith

Để hiểu trọn vẹn đóng góp của Smith cho Tarot, cần đặt nó trong bối cảnh sự nghiệp nghệ thuật đa dạng của bà. Ngoài công việc với bộ Tarot, Smith còn hoạt động tích cực trong lĩnh vực minh họa sách văn học, làm việc với nhiều tác giả và nhà xuất bản đương thời. Bà cũng tham gia thiết kế sân khấu, một lĩnh vực đòi hỏi khả năng dựng cảnh và truyền tải cảm xúc thông qua bố cục không gian, kỹ năng này rõ ràng được vận dụng khi bà thiết kế các cảnh trong lá bài Tarot.

Smith còn tự xuất bản tạp chí nghệ thuật riêng mang tên Green Sheaf, nơi bà giới thiệu tác phẩm của mình cùng các nghệ sĩ và nhà văn khác cùng thời. Việc tự đứng ra xuất bản cho thấy tinh thần độc lập và chủ động trong sự nghiệp của bà, không chỉ đơn thuần là người thực hiện theo đơn đặt hàng mà còn là người kiến tạo không gian nghệ thuật của riêng mình.

Bên cạnh hoạt động nghệ thuật, Smith cũng tham gia vào Suffrage Atelier, một tổ chức gắn với phong trào vận động quyền bầu cử cho phụ nữ tại Anh, nơi các nghệ sĩ đóng góp tác phẩm hình ảnh phục vụ cho mục đích vận động xã hội. Điều này cho thấy Smith là một nghệ sĩ có ý thức xã hội, sử dụng tài năng hình ảnh của mình không chỉ cho mục đích nghệ thuật thuần túy mà còn cho các mục tiêu cộng đồng rộng lớn hơn.

Di sản hình ảnh: từ RWS đến ngôn ngữ Tarot hiện đại

Đóng góp lớn nhất và bền vững nhất của Pamela Colman Smith cho thế giới Tarot chính là việc bà đã thiết lập một ngôn ngữ hình ảnh mà sau này trở thành nền tảng tham chiếu cho vô số bộ Tarot khác được sáng tạo trong suốt thế kỷ 20 và 21. Cách bà minh họa từng lá Ẩn số nhỏ với cảnh cụ thể, nhân vật có cảm xúc, và biểu tượng được lồng ghép tự nhiên vào bối cảnh, đã tạo ra một chuẩn mực hình ảnh mà nhiều tác giả Tarot sau này học hỏi, mô phỏng hoặc phát triển thêm.

Trong nhiều hệ phái và trường phái đọc Tarot đương đại, việc phân tích lá bài dựa trên hình ảnh trực quan, chú ý đến từng chi tiết trong tranh vẽ như tư thế nhân vật, màu sắc, vật thể xung quanh, phần lớn bắt nguồn từ truyền thống hình ảnh mà Smith đã thiết lập. Đây là lý do các bộ bài theo phong cách RWS thường được xem là điểm khởi đầu phù hợp cho người mới học Tarot, bởi tính trực quan và khả năng kể chuyện của hình ảnh giúp việc diễn giải trở nên tự nhiên hơn so với các hệ thống chỉ dựa trên biểu tượng hình học trừu tượng.

Nhìn nhận công bằng về vai trò của Smith trong lịch sử Tarot

Trong nhiều năm, tên tuổi của Pamela Colman Smith từng ít được nhắc đến so với Arthur Edward Waite khi nói về bộ Tarot mang tên hai người này. Tuy nhiên, việc nhìn lại tư liệu lịch sử cho thấy rõ ràng bà là người trực tiếp sáng tạo toàn bộ hình ảnh của bộ bài, một công việc đòi hỏi không chỉ kỹ năng vẽ mà còn khả năng diễn giải và cụ thể hóa các ý niệm huyền học trừu tượng thành hình ảnh có thể truyền tải được cho người xem.

Việc gọi tên bộ bài là Rider-Waite-Smith, thay vì chỉ đơn thuần là Rider-Waite như cách gọi phổ biến trước đây, phản ánh sự công nhận ngày càng rõ ràng hơn đối với đóng góp sáng tạo của Smith. Đây không phải là vấn đề tranh giành công lao, mà là việc ghi nhận đúng bản chất của một quá trình sáng tạo hợp tác, trong đó tầm nhìn huyền học của Waite và tài năng hình ảnh của Smith cùng nhau tạo nên một tác phẩm có sức ảnh hưởng vượt xa mong đợi ban đầu của cả hai người.

Tài liệu tham khảo