TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Phương pháp lấy số theo thời gian (năm tháng ngày giờ) trong Mai Hoa Dịch Số

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Phương pháp lấy số theo thời gian trong Mai Hoa Dịch Số dùng số thứ tự của năm, tháng, ngày, giờ theo can chi tại thời điểm khởi quẻ. Người xem cộng các số này theo quy tắc riêng cho thượng quái, hạ quái và hào động, sau đó lấy số dư khi chia cho 8 (với hai quái) và chia cho 6 (với hào động) để xác định các thành phần của quẻ, thay cho việc gieo cỏ thi hay tung đồng xu cổ điển.

Vị trí của phép lấy số thời gian trong hệ thống Mai Hoa Dịch Số

Mai Hoa Dịch Số là một nhánh ứng dụng của Dịch học, tập trung vào việc lập quẻ nhanh để đoán việc trước mắt, khác với lối gieo quẻ nghi lễ chậm và công phu của cỏ thi trong truyền thống Kinh Dịch cổ điển. Trong nhánh này, có nhiều cách khởi quẻ khác nhau tùy vào điều kiện thực tế của người xem: có thể dùng vật thể ngẫu nhiên xuất hiện trước mắt, dùng số chữ trong câu hỏi, hoặc dùng chính thời điểm khởi quẻ làm dữ liệu đầu vào. Cách lấy số theo năm tháng ngày giờ thuộc nhóm phương pháp thứ ba này, và được xem là một trong những cách phổ biến nhất vì không cần công cụ hay điều kiện đặc biệt, chỉ cần biết thời điểm hiện tại theo lịch can chi.

Theo các khảo cứu được lưu trữ tại thư viện số Cornell về hệ thống bói số can chi trong Dịch học Đông Á, việc sử dụng số thứ tự thời gian như một chất liệu để lập quẻ là một hướng phát triển tương đối muộn so với gốc gác nghi lễ cỏ thi, phản ánh nhu cầu thực tiễn của người xem trong đời sống hàng ngày.

Nguyên lý gán số cho năm, tháng, ngày, giờ theo can chi

Nền tảng của phương pháp này là hệ thống mười hai địa chi ứng với mười hai con vật và mười hai số thứ tự cố định: Tý mang số 1, Sửu số 2, Dần số 3, Mão số 4, Thìn số 5, Tỵ số 6, Ngọ số 7, Mùi số 8, Thân số 9, Dậu số 10, Tuất số 11, Hợi số 12. Bốn thành phần thời gian, năm, tháng, ngày, giờ, đều được quy đổi về địa chi tương ứng theo lịch can chi truyền thống, rồi lấy số thứ tự này làm dữ liệu tính toán.

Cụ thể, năm được xác định theo chi của năm âm lịch đang diễn ra, tháng được xác định theo số thứ tự tháng âm lịch (không phải theo chi tháng), ngày được xác định theo chi của ngày trong lịch can chi, và giờ được xác định theo chi của giờ theo cách phân chia mười hai giờ truyền thống. Đây là điểm khác biệt dễ gây nhầm lẫn: tháng dùng số thứ tự âm lịch thông thường (tháng Giêng là 1, tháng Hai là 2,…), còn năm, ngày, giờ đều dùng số chi tương ứng.

Quy tắc cộng số để lập thượng quái và hạ quái

Sau khi đã có bốn số của năm, tháng, ngày, giờ, người xem tiến hành hai phép cộng riêng biệt để tạo thượng quái và hạ quái, hai thành phần cấu tạo nên một quẻ Dịch hoàn chỉnh gồm sáu hào.

Với thượng quái, ba số của năm, tháng và ngày được cộng lại thành một tổng. Tổng này sau đó được chia cho 8, vì hệ thống bát quái chỉ có tám quái đơn tương ứng với tám số dư có thể xảy ra, từ 1 đến 8. Nếu số dư là 0 thì được quy về số 8. Số dư thu được sẽ tương ứng với một trong tám quái đơn theo thứ tự quy định sẵn trong truyền thống Mai Hoa, và quái đó trở thành thượng quái, tức ba hào phía trên của quẻ chính.

Với hạ quái, phép tính tương tự được lặp lại nhưng có thêm số giờ vào tổng. Cụ thể, tổng của năm, tháng, ngày, giờ được chia cho 8 theo cùng quy tắc lấy số dư như trên. Số dư này xác định quái đơn thứ hai, trở thành hạ quái, tức ba hào phía dưới của quẻ chính. Việc thêm số giờ vào lần tính thứ hai này là điểm mấu chốt tạo ra sự khác biệt giữa thượng quái và hạ quái, dù cả hai đều xuất phát từ cùng bốn số gốc.

Cách xác định hào động từ tổng số thời gian

Sau khi đã có đủ thượng quái và hạ quái, bước tiếp theo là xác định hào động, tức hào sẽ biến đổi để tạo ra quẻ biến, một thành phần quan trọng trong lối đoán của Mai Hoa Dịch Số. Hào động được xác định bằng cách lấy chính tổng số của năm, tháng, ngày, giờ (giống tổng đã dùng để tính hạ quái) rồi chia cho 6, vì một quẻ có sáu hào được đánh số từ 1 đến 6, tính từ dưới lên trên.

Số dư của phép chia này cho biết hào thứ mấy là hào động. Nếu số dư là 0 thì hào động được quy về hào thứ 6, tức hào trên cùng. Hào động sau đó sẽ được biến đổi âm dương, dương thành âm hoặc âm thành dương, và toàn bộ quái chứa hào đó sẽ thay đổi theo, tạo thành quẻ biến để đối chiếu ý nghĩa cùng quẻ chính trong quá trình đoán giải.

Sự khác biệt giữa lấy số thời gian và các cách gieo quẻ khác

Theo dị bản dân gian được lưu truyền, phương pháp lấy số theo năm-tháng-ngày-giờ dùng số can chi cộng lại rồi chia dư để định thượng quái và hạ quái, một cách tiếp cận khác biệt rõ ràng so với cách gieo cỏ thi hay đồng xu cổ điển trong Kinh Dịch nguyên bản. Ở phương pháp cỏ thi, người xem trải qua một quy trình chia và đếm cỏ thi lặp lại nhiều lần để tạo ra từng hào một cách tuần tự, mang tính nghi lễ và đòi hỏi thời gian, sự tĩnh tâm nhất định. Ở phương pháp đồng xu, ba đồng xu được tung sáu lần liên tiếp, mỗi lần xác định tính âm dương và động tĩnh của một hào dựa trên số mặt sấp ngửa.

Ngược lại, phương pháp lấy số theo thời gian không cần công cụ vật lý nào, toàn bộ dữ liệu đến từ chính thời điểm khởi quẻ đã được quy định sẵn theo lịch can chi. Điều này khiến phương pháp này gắn liền chặt chẽ với ý niệm "thiên thời" trong tư duy Dịch học, tức là thời điểm một câu hỏi được đặt ra tự nó đã mang thông tin, không cần thêm hành động ngẫu nhiên nào khác để "hỏi" quẻ. Đây là điểm khác biệt về bản chất triết lý, không đơn thuần là sự khác biệt về kỹ thuật tính toán.

Vai trò của thứ tự bát quái trong việc quy đổi số dư thành quái đơn

Một điểm cần lưu ý khi thực hành là số dư từ phép chia cho 8 không tự nó là một quái, mà cần được đối chiếu với một bảng thứ tự bát quái cố định để biết số dư đó tương ứng với quái nào trong tám quái đơn: Càn, Đoài, Ly, Chấn, Tốn, Khảm, Cấn, Khôn. Trong các dị bản khác nhau của Mai Hoa Dịch Số, thứ tự gán số cho tám quái này có thể được trình bày theo những cách hơi khác nhau tùy trường phái truyền dạy, nên người học cần nắm chắc bảng quy đổi mà mình đang theo trước khi áp dụng vào thực hành, tránh nhầm lẫn giữa các dị bản.

Bát quái được xếp theo thứ tự Càn số 1, Đoài số 2, Ly số 3, Chấn số 4, Tốn số 5, Khảm số 6, Cấn số 7, Khôn số 8 là cách trình bày phổ biến nhất trong các bản lưu truyền, và số dư sau khi chia cho 8 sẽ được đối chiếu trực tiếp với thứ tự này để xác định quái đơn tương ứng.

Góc nhìn tổng hợp về việc thực hành phương pháp này

Nhìn tổng thể, phương pháp lấy số theo thời gian trong Mai Hoa Dịch Số thể hiện một hướng ứng dụng thực tiễn, gọn nhẹ của Dịch học, phù hợp với những tình huống cần lập quẻ nhanh mà không có điều kiện thực hiện nghi thức gieo cỏ thi hay chuẩn bị đồng xu. Tuy đơn giản về mặt thao tác, phương pháp này vẫn đòi hỏi người thực hành nắm vững hệ thống địa chi, cách quy đổi năm tháng ngày giờ về can chi chính xác, cũng như thứ tự bát quái theo dị bản mình theo học, để tránh sai sót trong quá trình lập quẻ. Vì đây là một dị bản dân gian được truyền miệng và ghi chép qua nhiều nguồn khác nhau, người học nên tìm hiểu kỹ trường phái cụ thể mà mình theo đuổi, bởi các chi tiết về thứ tự quy đổi có thể có sự khác biệt nhất định giữa các dị bản, dù nguyên lý cốt lõi về việc cộng số can chi và lấy số dư vẫn được giữ thống nhất.

Tài liệu tham khảo