TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Tarot de Marseille là gì? Cấu trúc 78 lá và đặc điểm nhận diện

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Tarot de Marseille là tên gọi quy ước cho một kiểu hình bài Tarot cổ điển, không phải tên riêng của một nơi sản xuất cụ thể. Bộ bài chuẩn gồm 78 lá, chia thành 22 lá chủ (Arcana lớn) và 56 lá bốn chất (Arcana nhỏ), trong đó có 16 lá court gồm bốn nhân vật cho mỗi chất: Xu, Gậy, Kiếm, Cốc. Thư viện Quốc gia Pháp (BnF) ghi nhận bộ bài của Jean Noblet, thực hiện tại Paris, là mẫu cổ nhất còn được biết đến phù hợp với kiểu hình này.

Tarot de Marseille: một kiểu hình, không phải một nơi in

Nhiều người mới tiếp cận Tarot thường lầm tưởng rằng "Marseille" chỉ đích danh thành phố nơi bộ bài được sản xuất. Trên thực tế, đây là tên gọi được giới sưu tầm và nghiên cứu Tarot đặt ra sau này để chỉ một kiểu hình ảnh, một hệ thống bố cục hình vẽ, màu sắc và ký hiệu đặc trưng, được nhiều xưởng in khắp châu Âu áp dụng qua nhiều thế kỷ. Nói cách khác, "Tarot de Marseille" là một danh mục phong cách, tương tự cách người ta gọi một trường phái hội họa, chứ không phải một thương hiệu hay xuất xứ địa lý duy nhất.

Theo tư liệu của BnF, mẫu bài cổ nhất còn được biết đến phù hợp với kiểu hình Marseille lại là bộ của Jean Noblet, được thực hiện tại Paris chứ không phải tại Marseille. Điều này càng củng cố quan điểm rằng cái tên "Marseille" mang tính quy ước lịch sử, xuất hiện muộn hơn nhiều so với thời điểm các bộ bài dạng này được in ấn và lưu hành lần đầu.

Cấu trúc tổng thể: 78 lá chia làm hai nhóm chính

Bộ bài Tarot de Marseille theo chuẩn gồm 78 lá, được chia thành hai nhóm rõ rệt về vai trò và cách sử dụng trong truyền thống bói Tarot.

Nhóm thứ nhất là 22 lá chủ, còn gọi là Major Arcana. Đây là nhóm lá mang tính biểu tượng cao, thường được đánh số từ 0 hoặc I đến XXI (tùy theo cách đánh số của từng ấn bản), mỗi lá thể hiện một hình ảnh riêng biệt và độc lập, không thuộc vào bất kỳ chất nào trong bốn chất còn lại.

Nhóm thứ hai là 56 lá thuộc bốn chất, còn gọi là Minor Arcana. Bốn chất này lần lượt là Xu (Deniers), Gậy (Bâtons), Kiếm (Épées) và Cốc (Coupes). Mỗi chất gồm 14 lá, trong đó 10 lá số từ Ách đến 10, và 4 lá court dành riêng cho các nhân vật mang tính biểu tượng của chất đó.

22 lá chủ: nhóm biểu tượng trung tâm

Nhóm 22 lá chủ được xem là phần cốt lõi mang tính biểu tượng đậm đặc nhất của bộ bài. Mỗi lá trong nhóm này thường đi kèm một hình ảnh minh họa cụ thể và một tên gọi riêng, được in trực tiếp trên lá bài trong nhiều ấn bản truyền thống. Đặc điểm nhận diện của các lá chủ trong kiểu hình Marseille thường là nét vẽ đơn giản, mảng màu phẳng, đường viền rõ ràng, sử dụng một bảng màu giới hạn, gợi lại kỹ thuật in khắc gỗ và tô màu thủ công của các xưởng in Tarot thời kỳ trước.

Trong hệ phái Marseille, các lá chủ không có phụ đề giải thích dài dòng như một số hệ bài hiện đại; thay vào đó, hình ảnh được trình bày cô đọng, để người xem tự đối chiếu với ý nghĩa truyền thống đã được truyền lại qua thực hành lâu dài.

56 lá bốn chất: cấu trúc lặp lại và tính hệ thống

Bốn chất Xu, Gậy, Kiếm, Cốc trong Tarot de Marseille có cấu trúc lặp lại đồng nhất, mỗi chất đều gồm 14 lá theo cùng một khuôn mẫu. Mười lá số, từ Ách đến 10, thường được thể hiện bằng cách sắp xếp các biểu tượng của chất đó (đồng xu, cây gậy, thanh kiếm, chiếc cốc) theo số lượng tương ứng, đan xen với các họa tiết trang trí hình học hoặc thực vật mang tính lặp lại, đặc trưng cho phong cách khắc in truyền thống.

Cách trình bày này khác biệt rõ rệt so với một số hệ bài hiện đại khác, nơi mỗi lá số thường có một cảnh minh họa tường thuật riêng biệt. Trong kiểu hình Marseille, phần lớn giá trị nhận diện nằm ở việc đếm số lượng biểu tượng và quan sát cách chúng được sắp xếp, hơn là ở một câu chuyện hình ảnh cụ thể.

16 lá court: bốn nhân vật cho mỗi chất

Mỗi chất trong bốn chất đều có bốn lá court đại diện cho bốn vai vế hoặc cấp bậc nhân vật, tổng cộng tạo thành 16 lá. Đây là nhóm lá mang tính nhân cách hóa, thường được minh họa bằng hình người trong trang phục hoặc tư thế đặc trưng, tay cầm biểu tượng của chất tương ứng.

Nhóm court trong kiểu hình Marseille thường giữ nguyên bốn cấp bậc quen thuộc cho mỗi chất, tạo thành một hệ thống đối xứng: bốn chất nhân với bốn vai vế bằng 16 lá. Đặc điểm nhận diện chung của các lá court là hình vẽ nhân vật đứng thẳng, ít chuyển động, trang phục thời kỳ và màu sắc phù hợp với bảng màu tổng thể của bộ bài.

Đặc điểm nhận diện thị giác của kiểu hình Marseille

Khi cầm trên tay một bộ bài được xếp vào kiểu hình Tarot de Marseille, có một số dấu hiệu thị giác giúp nhận diện tương đối rõ ràng. Trước hết là bảng màu: các bộ bài truyền thống theo kiểu này thường sử dụng số lượng màu hạn chế, phổ biến là đỏ, vàng, xanh dương, xanh lá và các mảng nền trắng hoặc kem, được tô theo mảng phẳng chứ không có hiệu ứng đổ bóng phức tạp.

Kế đến là kỹ thuật thể hiện đường nét: các hình vẽ thường có viền đen rõ, hình khối đơn giản hóa, ít chi tiết nhỏ, phản ánh nguồn gốc từ kỹ thuật in khắc gỗ rồi tô màu bằng khuôn (pochoir) hoặc thủ công. Cuối cùng, tên gọi và đôi khi cả số thứ tự của các lá chủ thường được in trực tiếp trên lá bài bằng chữ in hoa, đặt ở phần trên hoặc dưới của hình ảnh, một đặc điểm phân biệt so với một số hệ bài khác không ghi tên lá trực tiếp trên mặt bài.

Vị trí của Tarot de Marseille trong dòng chảy các bộ bài cổ điển

Việc BnF xác định bộ bài Jean Noblet tại Paris là mẫu cổ nhất còn biết đến phù hợp với kiểu hình Marseille cho thấy kiểu hình này đã tồn tại và lưu truyền qua nhiều xưởng in, nhiều địa phương khác nhau tại châu Âu, chứ không giới hạn trong phạm vi một thành phố. Theo thời gian, nhiều xưởng in khác nhau đã sản xuất các bộ bài mang đặc điểm tương tự, tạo thành một dòng chảy các ấn bản có chung một kiểu hình nhưng khác nhau về chi tiết nhỏ, độ tinh xảo của nét vẽ, hoặc sắc thái màu sắc do khác biệt về kỹ thuật in ấn và tô màu thủ công của từng xưởng, từng thời kỳ.

Chính vì lý do này, khi tìm hiểu về Tarot de Marseille, người học nên hiểu rằng mình đang tiếp cận một truyền thống hình ảnh có tính liên tục và biến thiên qua nhiều ấn bản, chứ không phải một bộ bài duy nhất, cố định, được sản xuất tại một nơi và một thời điểm nhất định.

Tổng hợp biên tập: vì sao việc phân biệt tên gọi và nguồn gốc lại quan trọng

Việc hiểu rõ rằng "Tarot de Marseille" là tên của một kiểu hình, không phải tên của một nơi sản xuất cụ thể, có ý nghĩa quan trọng đối với người thực hành. Khi lựa chọn một bộ bài để học hoặc sử dụng, người thực hành trong hệ phái này thường tìm những ấn bản phục dựng trung thành với đặc điểm hình ảnh cổ điển đã nêu ở trên: bảng màu hạn chế, nét vẽ mảng phẳng, cấu trúc 22 lá chủ độc lập cùng 56 lá bốn chất theo khuôn mẫu lặp lại, thay vì chỉ dựa vào tên gọi in trên hộp bài.

Sự phân biệt này cũng giúp tránh nhầm lẫn khi so sánh Tarot de Marseille với các hệ bài khác có cách trình bày minh họa tường thuật cho từng lá số, một khác biệt cấu trúc quan trọng cần nắm rõ trước khi đi sâu vào ý nghĩa của từng lá trong thực hành đọc bài.

Tài liệu tham khảo