TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Tarot Marseille và Rider-Waite-Smith: Sự khác biệt giữa hai trường phái minh họa

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Khác biệt cốt lõi nằm ở 56 lá Ẩn phụ: Tarot Marseille chỉ in ký hiệu chất bài lặp lại (kiểu pip card, ví dụ 7 cây gậy xếp hình học), không có cảnh minh họa cụ thể; trong khi Rider-Waite-Smith minh họa đầy đủ mọi lá bằng cảnh tượng, nhân vật và biểu tượng riêng biệt. Điều này khiến hai bộ đòi hỏi cách đọc bài khác nhau: Marseille dựa vào số học và cấu trúc chất bài, còn Rider-Waite-Smith dựa vào trực giác hình ảnh.

Nguồn gốc và vị trí lịch sử của hai trường phái

Tarot de Marseille là tên gọi chung cho một dòng bài Tarot truyền thống châu Âu, được lưu giữ và số hóa trong các bộ sưu tập lớn như Gallica của Thư viện Quốc gia Pháp (BnF). Đây là dạng bài đại diện cho lối khắc in truyền thống, nơi 22 lá Ẩn chính (Major Arcana) mang hình ảnh biểu tượng đầy đủ, còn 56 lá Ẩn phụ giữ nguyên dạng thức đơn giản hơn.

Rider-Waite-Smith, thường được gọi tắt là RWS, là một trong những bộ bài hiện đại có ảnh hưởng sâu rộng nhất trong giới thực hành Tarot ngày nay. Theo ghi nhận từ bộ sưu tập của Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan (Met Museum), sự khác biệt giữa các bộ Tarot châu Âu truyền thống và các bộ hiện đại có minh họa đầy đủ cho mọi lá bài — như trường hợp RWS — là một điểm phân định quan trọng trong lịch sử phát triển của Tarot như một hình thức nghệ thuật thị giác.

Điểm khác biệt cốt lõi: 56 lá Ẩn phụ được minh họa như thế nào

Đây là khác biệt lớn nhất và cũng là nguồn gốc của mọi khác biệt khác trong cách đọc bài giữa hai trường phái.

Trong các bản Tarot de Marseille được số hóa và lưu trữ tại Gallica, 56 lá Ẩn phụ chỉ in ký hiệu chất bài lặp lại theo kiểu pip card. Nghĩa là một lá "7 Cơ" (Coupes) sẽ chỉ vẽ bảy chiếc cốc được sắp xếp theo bố cục hình học, không có nhân vật, không có bối cảnh, không có câu chuyện thị giác nào đi kèm. Lá bài mang tính biểu tượng số học thuần túy: số lượng và vị trí của các biểu tượng chất bài là toàn bộ thông tin thị giác mà người đọc bài có được.

Ngược lại, Rider-Waite-Smith minh họa đầy đủ cho mọi lá, kể cả các lá số trong Ẩn phụ. Một lá "7 Cốc" trong RWS sẽ vẽ một nhân vật đứng trước bảy chiếc cốc, mỗi cốc chứa một hình ảnh khác nhau — một khuôn mặt, một con rắn, một tòa lâu đài, một vòng nguyệt quế — tạo thành một cảnh tượng có chiều sâu tường thuật. Người đọc bài có thể diễn giải trực tiếp từ hình ảnh mà không cần ghi nhớ trước ý nghĩa số học của từng chất bài.

Triết lý biểu tượng: số học và chất bài so với tường thuật hình ảnh

Sự khác biệt về minh họa kéo theo hai triết lý đọc bài khác nhau, tồn tại song song trong thực hành Tarot chứ không loại trừ lẫn nhau.

Với Marseille, người đọc bài truyền thống thường xây dựng ý nghĩa lá bài từ ba lớp: ý nghĩa của con số (ví dụ số 7 gắn với thử thách, sự lựa chọn), ý nghĩa của chất bài (Cốc gắn với cảm xúc, Gậy gắn với hành động, Kiếm gắn với xung đột tư duy, Đồng tiền gắn với vật chất), và cách các biểu tượng chất bài được sắp xếp trên lá. Đây là lối đọc đòi hỏi người thực hành ghi nhớ và nội tại hóa một hệ thống quy tắc số học – nguyên tố trước khi có thể diễn giải lá bài một cách linh hoạt.

Với Rider-Waite-Smith, lối đọc bài thiên về trực giác hình ảnh. Người đọc bài quan sát cảnh tượng được vẽ ra — tư thế nhân vật, ánh sáng, màu sắc, các vật thể phụ trong khung cảnh — và để những chi tiết đó gợi mở ý nghĩa một cách trực tiếp hơn. Cách tiếp cận này thường được xem là dễ tiếp cận hơn với người mới bắt đầu, vì không đòi hỏi phải thuộc lòng một hệ thống quy tắc trước khi diễn giải.

Ẩn chính (Major Arcana): điểm tương đồng giữa hai trường phái

Dù khác biệt sâu sắc ở phần Ẩn phụ, 22 lá Ẩn chính của cả hai trường phái đều được minh họa đầy đủ bằng hình ảnh biểu tượng — đây là điểm chung quan trọng cần lưu ý khi so sánh.

Cả Marseille và Rider-Waite-Smith đều vẽ Nhà Ảo Thuật, Nữ Giáo Hoàng, Nữ Hoàng, Bánh Xe Số Mệnh, Tháp, Mặt Trời, Mặt Trăng và các lá khác với nhân vật, biểu tượng, bối cảnh cụ thể. Tuy nhiên, phong cách khắc họa vẫn khác nhau đáng kể: Marseille giữ phong cách khắc gỗ truyền thống với đường nét đơn giản, màu sắc phẳng (thường là đỏ, vàng, xanh dương cơ bản), trong khi RWS sử dụng phong cách minh họa mềm mại hơn, nhiều chi tiết tượng trưng ẩn giấu trong bối cảnh — một đặc điểm khiến RWS thường được xem là "giàu lớp nghĩa thị giác" hơn.

Ảnh hưởng đến cách thực hành đọc bài trong hai hệ phái

Vì cấu trúc minh họa khác nhau, cách một người học Tarot tiếp cận hai bộ bài này cũng khác nhau về lộ trình.

Người thực hành theo trường phái Marseille thường bắt đầu bằng việc học thuộc hệ thống số học và ý nghĩa chất bài trước, sau đó áp dụng hệ thống này lên từng lá cụ thể. Việc này đòi hỏi thời gian đầu tư ban đầu lớn hơn nhưng mang lại một khung tư duy có tính hệ thống, nhất quán, có thể áp dụng linh hoạt cho các bộ bài Marseille khác nhau vì bản chất pip card là tương đối chuẩn hóa.

Người thực hành theo trường phái Rider-Waite-Smith có thể bắt đầu ngay từ việc quan sát hình ảnh và cảm nhận trực tiếp, dần dần bổ sung thêm các lớp ý nghĩa truyền thống (số học, nguyên tố, chiêm tinh) khi đã quen thuộc với bộ bài. Nhiều bộ bài hiện đại phái sinh từ RWS — với hình ảnh được vẽ lại theo phong cách khác nhau nhưng vẫn giữ cấu trúc cảnh tượng cho mọi lá — cũng thừa hưởng lối tiếp cận này.

Vai trò của hai trường phái trong bối cảnh sưu tập và bảo tồn

Ngoài vai trò trong thực hành bói bài, cả hai trường phái còn được nhìn nhận như những đối tượng có giá trị trong lĩnh vực sưu tập và bảo tồn di sản văn hóa thị giác.

Việc Gallica (BnF) số hóa các bản Tarot de Marseille cho thấy những bộ bài này được xem là tài liệu lịch sử — phản ánh kỹ thuật khắc in, quy ước màu sắc và bố cục của một giai đoạn nhất định trong lịch sử in ấn châu Âu. Việc bảo tồn dưới dạng số hóa giúp các bản gốc dễ tiếp cận hơn cho việc nghiên cứu mà không cần tiếp xúc trực tiếp với hiện vật.

Trong khi đó, việc Met Museum ghi nhận sự khác biệt giữa các bộ Tarot châu Âu truyền thống và các bộ hiện đại có minh họa đầy đủ như RWS cho thấy giới nghiên cứu nghệ thuật xem đây là một bước ngoặt đáng chú ý: từ một công cụ với biểu tượng số học thuần túy sang một hình thức nghệ thuật thị giác có tính tường thuật đầy đủ hơn, ảnh hưởng đến cách các bộ bài Tarot được thiết kế trong suốt thế kỷ sau đó.

Nên chọn trường phái nào để bắt đầu thực hành

Đây không phải là câu hỏi về đúng sai, mà về sự phù hợp với cách tư duy và mục tiêu thực hành của mỗi người.

Nếu một người có xu hướng thích hệ thống, thích xây dựng nền tảng lý thuyết vững chắc trước khi diễn giải, và quan tâm đến chiều sâu số học – nguyên tố trong Tarot, trường phái Marseille có thể là lựa chọn phù hợp để bắt đầu, dù đòi hỏi kiên nhẫn hơn ở giai đoạn đầu.

Nếu một người thiên về trực giác thị giác, muốn có thể bắt đầu đọc bài ngay từ những buổi đầu tiên bằng cách quan sát hình ảnh, Rider-Waite-Smith thường là lựa chọn dễ tiếp cận hơn — đây cũng là lý do bộ bài này trở thành điểm khởi đầu phổ biến cho nhiều người mới học Tarot trên toàn thế giới.

Cả hai trường phái đều là những hệ thống biểu tượng hoàn chỉnh và tự nhất quán trong chính truyền thống của mình. Việc hiểu rõ khác biệt về minh họa — đặc biệt ở phần Ẩn phụ — là bước nền tảng để một người thực hành có thể chọn con đường phù hợp, hoặc thậm chí học cách vận dụng cả hai một cách bổ sung cho nhau trong quá trình thực hành lâu dài.

Tài liệu tham khảo