TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Thập Dực là gì - mười thiên chú giải quan trọng của Kinh Dịch

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Thập Dực là tên gọi mười thiên chú giải kinh điển đi kèm văn bản gốc của Kinh Dịch: Thoán truyện thượng, Thoán truyện hạ, Tượng truyện thượng, Tượng truyện hạ, Hệ từ thượng, Hệ từ hạ, Văn ngôn, Thuyết quái, Tự quái và Tạp quái. Trong đó, Hệ từ thượng trình bày các nguyên lý triết học nền tảng như Âm Dương và Thái Cực, làm cơ sở lý luận cho toàn bộ Kinh Dịch.

Khái quát

Bài viết này tổng hợp phạm vi và các điểm chính của chủ đề theo những nguồn đã được chọn. Các phần dưới đây tách dữ kiện đã đối chiếu khỏi suy diễn không có nguồn, để người đọc có thể đi từ câu trả lời trực tiếp đến bối cảnh cụ thể.

## Khái niệm Thập Dực

Thập Dực là tên gọi mười thiên chú giải kinh điển đi kèm văn bản gốc của Kinh Dịch. Khái niệm này bao gồm một hệ thống văn bản gồm mười thiên, được gọi theo từng nhóm và từng phần cụ thể: Thoán truyện thượng, Thoán truyện hạ, Tượng truyện thượng, Tượng truyện hạ, Hệ từ thượng, Hệ từ hạ, Văn ngôn, Thuyết quái, Tự quái và Tạp quái.

Trong danh sách này, các thiên có chữ “thượng” và “hạ” được phân thành những phần tương ứng, gồm Thoán truyện, Tượng truyện và Hệ từ. Bên cạnh đó là bốn thiên mang tên Văn ngôn, Thuyết quái, Tự quái và Tạp quái. Tổng thể mười thiên này tạo thành phần chú giải được nêu cùng văn bản gốc của Kinh Dịch.

Hệ từ thượng giữ vị trí được nhấn mạnh trong phạm vi nội dung này vì trình bày những nguyên lý triết học nền tảng như Âm Dương và Thái Cực. Các nguyên lý đó được nêu là cơ sở lý luận cho toàn bộ Kinh Dịch. Vì vậy, khi nói đến Thập Dực, cần phân biệt rõ đây là tên gọi của mười thiên chú giải, đồng thời ghi nhận Hệ từ thượng như phần trình bày các nguyên lý Âm Dương và Thái Cực được dùng làm nền tảng lý luận cho toàn bộ bộ kinh.

## Danh sách mười thiên chú giải

Thập Dực là tên gọi mười thiên chú giải kinh điển đi kèm văn bản gốc của Kinh Dịch. Danh sách này gồm:

  1. Thoán truyện thượng
  2. Thoán truyện hạ
  3. Tượng truyện thượng
  4. Tượng truyện hạ
  5. Hệ từ thượng
  6. Hệ từ hạ
  7. Văn ngôn
  8. Thuyết quái
  9. Tự quái
  10. Tạp quái

Mười thiên trên hợp thành Thập Dực, tức hệ thống mười thiên chú giải được nêu cùng văn bản gốc của Kinh Dịch. Trong danh sách, các thiên Thoán truyện thượng và Thoán truyện hạ được phân thành hai phần; tương tự, Tượng truyện thượng và Tượng truyện hạ, cũng như Hệ từ thượng và Hệ từ hạ, đều gồm phần thượng và phần hạ. Bốn thiên còn lại là Văn ngôn, Thuyết quái, Tự quái và Tạp quái.

Trong mười thiên này, Hệ từ thượng trình bày những nguyên lý triết học nền tảng như Âm Dương và Thái Cực. Các nguyên lý đó được nêu là cơ sở lý luận cho toàn bộ Kinh Dịch. Vì vậy, khi xác định Thập Dực, cần phân biệt danh sách đủ mười thiên với riêng nội dung được nêu trong Hệ từ thượng, thay vì xem tên gọi này chỉ một thiên chú giải.

## Vai trò của Hệ từ thượng

Trong Thập Dực, Hệ từ thượng là một trong mười thiên chú giải đi kèm văn bản gốc của Kinh Dịch. Vai trò của thiên này được xác định ở phương diện trình bày các nguyên lý triết học nền tảng, qua đó cung cấp cơ sở lý luận cho toàn bộ Kinh Dịch. Hai nội dung được nêu rõ là Âm Dương và Thái Cực.

Âm Dương và Thái Cực xuất hiện trong Hệ từ thượng như những nguyên lý giữ vị trí nền tảng trong phần lý luận của Kinh Dịch. Vì vậy, khi đề cập đến vai trò của thiên này, trọng tâm không nằm ở việc liệt kê quẻ hay thuật lại riêng từng văn bản, mà ở việc nhận diện phần cơ sở tư tưởng được trình bày trong đó. Hệ từ thượng góp phần làm rõ phương diện triết học của Kinh Dịch thông qua hai nguyên lý nói trên.

Xét trong cấu trúc Thập Dực, Hệ từ thượng đứng cùng Hệ từ hạ và các thiên như Thoán truyện, Tượng truyện, Văn ngôn, Thuyết quái, Tự quái, Tạp quái. Tuy nhiên, theo phạm vi thông tin được nêu, điểm nổi bật của Hệ từ thượng là việc trình bày Âm Dương và Thái Cực, đồng thời xác lập chúng như cơ sở lý luận cho toàn bộ Kinh Dịch.

## Phạm vi văn bản được nêu

Phần này nêu khái niệm Thập Dực trong mối liên hệ với Kinh Dịch. Thập Dực được giới thiệu là tên gọi của mười thiên chú giải kinh điển đi kèm văn bản gốc của Kinh Dịch. Nội dung tập trung vào số lượng, tên gọi và phạm vi khái quát của mười thiên này, không mở rộng sang các vấn đề về tác giả, niên đại hoặc lịch sử hình thành.

Mười thiên được nêu gồm: Thoán truyện thượng, Thoán truyện hạ, Tượng truyện thượng, Tượng truyện hạ, Hệ từ thượng, Hệ từ hạ, Văn ngôn, Thuyết quái, Tự quái và Tạp quái. Danh sách này xác định Thập Dực gồm 10 thiên chú giải, trong đó một số tên được chia thành phần thượng và phần hạ.

Phần văn bản cũng nhấn mạnh vai trò của Hệ từ thượng. Thiên này trình bày các nguyên lý triết học nền tảng như Âm Dương và Thái Cực. Các nguyên lý đó được nêu là cơ sở lý luận cho toàn bộ Kinh Dịch. Vì vậy, phạm vi trình bày chỉ dừng ở việc xác định Thập Dực, liệt kê mười thiên và làm rõ vị trí nội dung của Hệ từ thượng trong phần chú giải được giới thiệu.

Tóm tắt

Thập Dực là tên gọi mười thiên chú giải kinh điển đi kèm văn bản gốc của Kinh Dịch: Thoán truyện thượng, Thoán truyện hạ, Tượng truyện thượng, Tượng truyện hạ, Hệ từ thượng, Hệ từ hạ, Văn ngôn, Thuyết quái, Tự quái và Tạp quái. Trong đó, Hệ từ thượng trình bày các nguyên lý triết học nền tảng như Âm Dương và Thái Cực, làm cơ sở lý luận cho toàn bộ Kinh Dịch.

Tài liệu tham khảo