Thập Nhị Trường Sinh Là Gì? 12 Giai Đoạn Vượng Suy Trong Bát Tự

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Thập Nhị Trường Sinh là vòng 12 trạng thái của khí khi một Thiên Can đi qua 12 Địa Chi: Trường Sinh, Mộc Dục, Quan Đới, Lâm Quan, Đế Vượng, Suy, Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt, Thai và Dưỡng. Dương can thường đi thuận, âm can đi nghịch; mỗi can có chi khởi Trường Sinh riêng. Vòng này giúp mô tả can có sinh, vượng, thu tàng hay tuyệt khí tại một chi, nhưng chỉ là lớp tham khảo. Nguyệt lệnh, thông căn, thấu can, hợp–xung và khí thế toàn cục vẫn quyết định sức thật của Nhật Chủ và Thập Thần.

Thập Nhị Trường Sinh là gì?

Thập Nhị Trường Sinh là một vòng biểu tượng hóa quá trình khí sinh ra, lớn lên, đạt đỉnh, suy giảm, thu tàng rồi chuẩn bị tái sinh. Nó mượn hình ảnh vòng đời con người để diễn tả sự vận hành liên tục của ngũ hành qua mười hai Địa Chi.

Tên gọi toàn hệ thường lấy giai đoạn đầu Trường Sinh làm đại diện. Vòng còn được gọi Sinh Vượng Tử Tuyệt hoặc mười hai vận. Trong Bát Tự, người luận có thể lấy Nhật Can, một Thiên Can Thập Thần hoặc can của Đại Vận rồi xem nó gặp chi nào và đang ở giai đoạn nào.

“Sinh”, “Bệnh”, “Tử”, “Mộ” là tên trạng thái khí, không phải lời đoán trực tiếp về sinh mạng. Một lá số có nhiều chữ “Tử” trên phần mềm không có nghĩa người đó chết sớm. Cần giữ nghĩa kỹ thuật để tránh biến bảng vượng suy thành thông điệp gây sợ hãi.

Ý nghĩa 12 giai đoạn

Trường Sinh

Trường Sinh là khí mới sinh, bắt đầu có nguồn và khả năng phát triển. Nó có sinh cơ nhưng chưa phải đỉnh mạnh. Một can gặp Trường Sinh thường được xem là có chỗ khởi, dễ được nuôi nếu những điều kiện khác cùng thuận.

Mộc Dục

Mộc Dục là giai đoạn tắm gội sau khi sinh, khí còn non, dễ cảm và biến động. Cổ pháp liên hệ nó với sự phô bày, giao tiếp, cảm xúc và những thay đổi chưa định hình. Không nên mặc nhiên gọi Mộc Dục là đào hoa; phải xem can nào, trụ nào và các thần sát riêng.

Quan Đới

Quan Đới là mặc áo đội mũ, bước vào khuôn phép và sự trưởng thành xã hội. Khí đã có hình, biết tự sắp xếp và chuẩn bị nhận vai trò. Trong luận người hoặc việc, nó gợi sự hình thành vị thế hơn là thành tựu đã đạt đỉnh.

Lâm Quan

Lâm Quan là đến chỗ làm quan, còn gọi Lộc của Thiên Can. Khí đủ lực để đảm nhiệm, tự đứng và hành động. Đây là một vị trí thông căn mạnh; ví dụ Giáp Lâm Quan tại Dần, Ất Lâm Quan tại Mão.

Đế Vượng

Đế Vượng là đỉnh cực thịnh của vòng khí. Can ở đây có thế mạnh, biểu hiện rõ và dễ chi phối. Nhưng vượng không đồng nghĩa tốt: Nhật Chủ quá vượng có thể cần tiết hoặc chế; Kỵ Thần vào Đế Vượng càng tăng điều cấu trúc không cần.

Suy

Suy là khí rời đỉnh, bắt đầu thu lại. Nó không phải hoàn toàn yếu mà giống sự trưởng thành đã qua cao trào, có kinh nghiệm nhưng lực tiến không còn như Đế Vượng. Khi được sinh trợ hoặc có chức năng thu liễm, Suy vẫn dùng được.

Bệnh

Bệnh là trạng thái khí suy và thiếu sự vận hành trọn vẹn. Trong kỹ thuật, nó nói về mức khí chứ không chẩn đoán bệnh của mệnh chủ. Muốn luận sức khỏe phải xem toàn cục, ngũ hành thiên lệch, cung vị, Đại Vận và lưu niên.

Tử

Tử là khí kết thúc một chu kỳ biểu hiện. Hình thái cũ không còn hoạt động mạnh, chuẩn bị đi vào nơi thu tàng. Tử không luôn hung; một Kỵ Thần vào Tử có thể giảm lực, còn Dụng Thần vào Tử mới đáng xét là thiếu sức.

Mộ

Mộ là kho, nơi khí được chứa và đóng lại. Bốn chi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thường làm kho mộ cho các hành theo vòng. Mộ có thể giữ, chôn hoặc chờ được mở; phải xét xung, hợp, thấu và hành trong tàng can, không cứ gặp Mộ là “vào mồ”.

Tuyệt

Tuyệt là khí cũ đã đứt, khoảng trống trước khi mầm mới kết. Đây là điểm rất yếu của vòng nhưng cũng mang ý chuyển pha. Trong cấu trúc đặc biệt, việc một hành Tuyệt chưa đủ bác bỏ nó nếu hành ấy có căn khác hoặc được vận sinh.

Thai

Thai là mầm khí mới kết tụ nhưng còn ẩn, giống thai nguyên. Nó biểu thị khả năng đang hình thành, chưa có sức tự lập. Gặp sinh trợ và môi trường thuận, Thai có đường chuyển sang Dưỡng và Trường Sinh.

Dưỡng

Dưỡng là nuôi dưỡng mầm trước khi sinh ra ở chu kỳ mới. Khí được bảo hộ, tích lũy và chuẩn bị hiện hình. Sau Dưỡng, vòng trở lại Trường Sinh, cho thấy hệ này là chu trình chứ không phải đường thẳng kết thúc ở Tuyệt.

Bảng chi khởi Trường Sinh của mười Thiên Can

Theo phép dương thuận, âm nghịch phổ biến, điểm Trường Sinh của mười can như sau:

Dương can đi theo thứ tự Hợi–Tý–Sửu–Dần…; âm can đi ngược. Ví dụ Giáp Trường Sinh tại Hợi, Mộc Dục tại Tý, Quan Đới tại Sửu, Lâm Quan tại Dần, Đế Vượng tại Mão. Ất Trường Sinh tại Ngọ rồi đi ngược sang Tỵ là Mộc Dục, Thìn là Quan Đới, Mão là Lâm Quan, Dần là Đế Vượng.

Mậu thường đi cùng Bính, Kỷ đi cùng Đinh trong bảng này. Một số dòng có dị pháp về Thổ hoặc không dùng âm can chạy nghịch; khi gặp bảng khác phải xác định phái, không trộn hàng của hai quy tắc.

Dương sinh âm tử nghĩa là gì?

Trong phép thuận–nghịch, khi dương can vào vị trí sinh vượng thì âm can cùng hành có thể ở một giai đoạn khác hoặc đối ứng. Điều này diễn tả hai mặt âm–dương vận hành trái chiều: khí dương phát ra, khí âm thu vào.

Nó không có nghĩa người có Nhật Chủ âm yếu hơn người có Nhật Chủ dương. Ất Mộc và Giáp Mộc có cách vận hành riêng; sức thật vẫn do mùa, căn, thấu và phối cục quyết định. Chi Trường Sinh chỉ cho một quan hệ giữa can và chi.

Một số nhà Tử Bình hiện đại chỉ dùng vòng dương can để xét khí ngũ hành, với lý do âm dương cùng hành sinh tử theo mùa chung. Trường phái khác giữ đầy đủ mười can thuận nghịch. Bài luận phải nói rõ lựa chọn, đặc biệt khi phần mềm hiển thị khác sách.

Thập Nhị Trường Sinh dùng cho Nhật Chủ thế nào?

Lấy Nhật Can đối chiếu bốn chi năm, tháng, ngày, giờ sẽ thấy Nhật Chủ ở các giai đoạn khác nhau. Chi tháng quan trọng vì mang nguyệt lệnh; chi ngày là nơi Nhật Chủ ngồi; các chi khác cho thêm căn và môi trường biểu hiện.

Tuy nhiên không cộng điểm máy móc: Trường Sinh 4 điểm, Đế Vượng 10 điểm rồi kết luận thân vượng. Một chi Lâm Quan bị xung phá, hình hoặc chuyển cục không còn giống Lâm Quan yên ổn; một can ở Tuyệt nhưng được nhiều can chi sinh trợ vẫn có lực.

Vòng hữu ích để nhận biết căn khí và ngôn ngữ sinh–vượng–mộ–tuyệt, nhưng nguyệt lệnh và tàng can cho dữ kiện trực tiếp hơn. Nó bổ sung, không thay toàn bộ phép định thân cường nhược.

Dùng cho Thập Thần và vận hạn ra sao?

Có thể lấy can đại diện Tài, Quan, Ấn, Thực Thương rồi xem can ấy gặp chi nào. Quan tinh có Lâm Quan hoặc Đế Vượng và lại được nguyên cục dùng đến khác với Quan tinh chỉ vào Mộ, Tuyệt. Nhưng “Quan vượng” chưa đủ nói công danh tốt nếu Quan là Kỵ hoặc gây Quan Sát hỗn tạp.

Trong Đại Vận, can vận đi tới chi của chính trụ vận và các chi nguyên cục. Lưu niên có thể đưa một hành từ Mộ sang Lâm Quan, hoàn thành tam hợp hoặc xung mở kho. Sự kiện chỉ phát khi quan hệ ấy chạm cấu trúc và chủ đề đã có.

Không nên gán mười hai giai đoạn trực tiếp thành mười hai mức tốt xấu. Trường Sinh của Kỵ Thần có thể làm điều không cần phát triển; Tử Tuyệt của Kỵ Thần đôi khi giảm áp lực. Cát hung theo chức năng trong mệnh cục, không theo tên đẹp hay xấu.

Thập Nhị Trường Sinh khác vòng Tràng Sinh trong Tử Vi

Tử Vi Đẩu Số có vòng Tràng Sinh gồm 12 sao Tràng Sinh, Mộc Dục, Quan Đới, Lâm Quan, Đế Vượng, Suy, Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt, Thai, Dưỡng. Tên và hình tượng cùng nguồn chu kỳ, nhưng cách an khác: Tử Vi thường dựa Ngũ Hành Cục và chiều thuận nghịch theo giới tính–âm dương năm.

Bát Tự lấy Thiên Can đối chiếu Địa Chi. Không thể thấy sao Tràng Sinh ở một cung Tử Vi rồi coi đó là Trường Sinh của Nhật Chủ Bát Tự. Hai hệ phải được tính riêng.

Những lỗi thường gặp

Lỗi nguy hiểm nhất là thấy chữ Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt rồi phán bệnh tật, tử vong hoặc đoản thọ. Đây chỉ là tên pha khí. Lỗi thứ hai là coi Đế Vượng luôn cát, trong khi một hành quá mạnh hoặc Kỵ Thần vượng có thể phá cân bằng.

Lỗi khác là dùng bảng dương thuận–âm nghịch nhưng lại chạy cả âm can thuận, hoặc ghép điểm Trường Sinh của trường phái này với lời luận của trường phái khác. Cuối cùng, không nên bỏ nguyệt lệnh, tàng can và hợp–xung để tin một nhãn phần mềm.

Tóm tắt

Thập Nhị Trường Sinh gồm Trường Sinh, Mộc Dục, Quan Đới, Lâm Quan, Đế Vượng, Suy, Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt, Thai, Dưỡng. Mỗi Thiên Can có điểm khởi riêng; phép phổ biến cho dương can đi thuận và âm can đi nghịch. Vòng mô tả trạng thái khí và hỗ trợ xem căn, Thập Thần, Đại Vận, nhưng cát hung vẫn phải theo nguyệt lệnh, Dụng–Kỵ và toàn bộ mệnh cục.

Nguồn tham khảo

• Chinese Text Project – *Tam Mệnh Thông Hội*, quyển một
• Bản số hóa *Tam Mệnh Thông Hội*
• Thư viện Quốc gia Trung Quốc – *Mệnh Lý Tập Thành*
• BaZi Master – Twelve Stages of the Life Cycle