TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Tống Thần Trong Nghi Thức Tế Lễ Là Gì? Phần Khép Lại Buổi Tế

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Tống thần là nghi tiết tiễn vị thần, thần vị hoặc đối tượng được kính thỉnh trong phần cuối của một số cuộc tế lễ truyền thống. Nghi thức thường đến sau các tuần dâng hiến, đọc chúc và những mục như ẩm phúc–thụ tộ; sau đó mới đến lễ tất. Tống thần không đồng nghĩa với toàn bộ lễ tạ: lễ tạ là ý bái tạ, còn tống thần nhấn vào việc kính tiễn theo trật tự nghi lễ. Có nơi gọi là tiễn thần, có nơi gộp vào lễ tất hoặc không tách thành một mục riêng, nên trình tự phải theo bản nghi của nơi hành lễ.

Tống thần nghĩa là gì?

“Tống” là tiễn đưa, còn “thần” chỉ vị thần hay thần vị được nghinh thỉnh và phụng tế trong cuộc lễ. Vì thế, tống thần là bước kính tiễn sau khi phần tế chính đã hoàn thành. Trong một số tài liệu về tế lễ, tên mục này xuất hiện sau phần nhận phúc tộ hoặc tạ thần, trước khi công bố lễ tất.

Nghi tiết phản ánh một mạch lễ có mở và có khép: trước đó là nghinh thần hoặc cáo yết để mở cuộc tế; sau các lần hiến lễ là tống thần để hoàn tất sự thưa gửi. Đây là cách nhận biết chức năng của nghi thức, không phải một khuôn văn hay một động tác áp dụng chung cho mọi nơi thờ tự.

Tống thần diễn ra ở vị trí nào?

Vị trí khái quát của tống thần trong một cuộc tế đầy đủ có thể hình dung như sau:

Mạch nghi thứcChức năng
Chuẩn bị, quán tẩy, tựu vịSắp xếp nhân sự và không gian hành lễ
Cáo yết hoặc nghinh thầnThưa trình, kính thỉnh mở lễ
Hiến lễ, tam hiến, độc chúcPhần hành lễ trọng tâm
Ẩm phúc, thụ tộ, bái tạNhận phúc lộc và bái tạ theo lệ
Tống thần hoặc tiễn thầnKính tiễn, khép mạch thỉnh–tế–tiễn
Lễ tấtXác nhận cuộc lễ hoàn tất

Không phải bản nghi nào cũng có đủ các mục trên hoặc dùng đúng những tên gọi ấy. Một cuộc tế gia tộc có thể giản lược rất nhiều so với tế đình, tế đền hay tế giao. Bảng chỉ giúp xác định tống thần thuộc phần cuối, không thay thế lịch trình của một lễ cụ thể.

Tống thần khác lễ tạ và lễ tất thế nào?

Lễ tạ nhấn vào sự bái tạ, cảm tạ sau khi hành lễ. Tống thần nhấn vào hành vi kính tiễn. Lễ tất là tuyên bố hoặc xác nhận nghi thức đã kết thúc. Ba ý này thường gần nhau ở phần cuối nên dễ bị gọi gộp, nhưng chúng không hoàn toàn trùng nghĩa.

Ở một nơi thờ có bản nghi rõ ràng, phần tạ có thể đứng trước tống thần, tiếp đến hóa chúc hoặc một nghi tiết khác rồi mới lễ tất. Ở nơi khác, tạ thần và tiễn thần lại được cử hành trong cùng một phần. Vì vậy, muốn tham gia đúng, cần hỏi ban tế hoặc người giữ nghi thức về tên mục đang dùng thay vì tự ghép các bước từ nhiều nguồn.

Tống thần có phải là một bài khấn riêng không?

Không thể coi tống thần là một bài khấn chung để chép và dùng ở mọi đình, đền hay từ đường. Nếu nghi thức có chúc văn, lời xướng hoặc bản văn tiễn thần, văn bản đó gắn với đối tượng thờ, lễ hội, địa danh, thời điểm và truyền thống của chính nơi hành lễ. Nhiều nơi không có bản văn riêng mà thực hiện theo hiệu lệnh và động tác trong bản nghi.

Do đó, người chuẩn bị lễ không nên tự lấy một mẫu văn trên mạng để thay cho văn bản truyền dùng. Với nghi lễ cộng đồng, hãy theo ban khánh tiết, thủ từ hoặc người phụ trách di tích. Với gia lễ, nên giữ nếp thờ đã được gia đình, dòng họ xác lập.

Ai thực hiện phần tống thần?

Trong một ban tế đầy đủ, chủ tế là người đại diện hành lễ; bồi tế phối hợp theo hàng tế; người xướng điều khiển hiệu lệnh; chấp sự chuẩn bị và chuyển các vật dụng cần thiết. Nội tán, độc chúc và nhạc sinh có tham gia hay không tùy bản nghi. Người dự lễ thường làm theo hướng dẫn của ban tổ chức, không tự tiến vào hương án hoặc làm động tác riêng khi chưa đến lượt.

Sự phân công này giúp phần tiễn thần không thành một hành động rời rạc. Nó khép cuộc tế trong trật tự chung, tương ứng với cách phần nghinh thần trước đó đã mở cuộc lễ.

Ý nghĩa của tống thần trong mạch tế lễ

Tống thần thể hiện sự trọn vẹn của phép thưa gửi: có kính mời, có dâng hiến, có bái tạ và có kính tiễn. Trong đời sống tín ngưỡng cộng đồng, nghi tiết cũng đánh dấu thời điểm chuyển từ phần tế trang nghiêm sang các phần tiếp theo của lễ hội hoặc trở lại sinh hoạt thường ngày.

Ý nghĩa này không phụ thuộc vào việc lễ có lớn hay nhiều lễ vật. Điều cốt yếu là người thực hành tôn trọng đối tượng thờ, giữ đúng vị trí của mình và theo truyền thống địa phương.

Tóm tắt

Tống thần là phần kính tiễn ở cuối một số cuộc tế lễ, thường xuất hiện sau phần hiến lễ và bái tạ, trước lễ tất. Nó khác lễ tạ ở chức năng: lễ tạ bày tỏ lòng cảm tạ, còn tống thần khép mạch nghi thức bằng việc tiễn thần. Tên gọi, lời xướng, lễ phẩm và trình tự không cố định trên toàn quốc; cần theo bản nghi và người phụ trách của đình, đền, từ đường hay gia tộc nơi thực hành.

Nguồn tham khảo