Tzolk’in Ajaw là gì và glyph ngày thứ hai mươi của Maya?
Trả lời nhanh
Tzolk’in là hệ lịch trong đó 20 tên ngày kết hợp với chuỗi số từ 1 đến 13, hai chuỗi cùng vận hành song song. Theo từ điển glyph Montgomery, Ajaw là tên của ngày thứ hai mươi. Khi đi hết 20 tên ngày, chuỗi tên quay lại Imix, còn chuỗi số vẫn tiếp tục vận hành.
Tzolk’in và hai chuỗi vận hành
Trong Tzolk’in, việc xác định một ngày dựa trên sự phối hợp của hai chuỗi chạy đồng thời: chuỗi gồm 20 tên ngày và chuỗi số từ 1 đến 13. Hai chuỗi này không thay thế nhau, cũng không vận hành như một danh sách duy nhất. Mỗi tên ngày xuất hiện trong tiến trình của chuỗi tên, trong khi giá trị số vẫn tiếp tục đi theo nhịp riêng của chuỗi số.
Khi chuỗi tên lần lượt đi qua đủ 20 vị trí, vị trí cuối cùng là Ajaw, tên ngày thứ hai mươi. Sau mốc này, chuỗi tên không tiếp tục sang một tên mới ngoài danh sách; nó quay lại Imix để bắt đầu vòng tên kế tiếp. Sự quay lại này chỉ thuộc về chuỗi tên ngày. Chuỗi số từ 1 đến 13 vẫn tiếp tục vận hành, nên số đi kèm sau điểm quay vòng không được mô tả là quay lại theo chuỗi tên.
Ajaw: tên ngày thứ hai mươi
Trong cấu trúc Tzolk’in, Ajaw được đọc trước hết như một nhãn vị trí trong chuỗi tên ngày. Vị trí này không phải là một con số thuộc dãy 1–13, mà là tên nằm ở cuối lượt gồm 20 tên. Cách phân biệt đó giúp tránh việc xem Ajaw như một phần của chuỗi số hoặc như một chu kỳ riêng biệt. Khi một ngày được gọi bằng Ajaw, thông tin được xác định ở đây là tên ngày đang giữ vị trí thứ hai mươi trong trật tự của hệ lịch.
Xét theo thứ tự, Ajaw là mốc ngay trước khi chuỗi tên chuyển sang lượt mới. Sau vị trí này, chuỗi tên bắt đầu lại bằng Imix; sự chuyển tiếp ấy không làm dừng chuỗi số. Ajaw có thể được mô tả chính xác qua chức năng định vị: nó đánh dấu đầu cuối của một lượt tên ngày và nằm tại ranh giới giữa hai lượt liên tiếp.
Điểm quay vòng sau ngày 20
Trong cách vận hành của Tzolk’in, mốc sau Ajaw được hiểu là sự chuyển tiếp của chuỗi tên ngày, không phải sự kết thúc đồng thời của cả hai chuỗi. Ajaw đứng ở vị trí thứ hai mươi trong dãy tên; khi vị trí này hoàn tất, tên ngày quay trở lại Imix để mở đầu vòng tên kế tiếp. Như vậy, điểm quay vòng nằm ở trật tự của tên ngày: từ tên thứ hai mươi trở về tên đầu tiên.
Điểm cần nhận diện ở đây là “sau ngày 20” chỉ mô tả bước quay vòng của chuỗi tên. Nó xác định vị trí chuyển từ Ajaw về Imix, trong khi chuỗi số vẫn giữ vai trò vận hành liên tục theo dãy 1–13.
Tài liệu tham khảo
- https://maya.nmai.si.edu/calendar/calendar-system
- https://www.famsi.org/research/calendrics/index.html
- https://research.famsi.org/montgomery_dictionary/daysigns.php
Ghi chú biên tập
Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày biên soạn, dịch và tổng hợp từ các nguồn tham khảo nêu trên.