Tzolk’in Ak’bal là gì và glyph ngày thứ ba của Maya?
Trả lời nhanh
Tzolk’in là chu kỳ lịch 260 ngày của Maya, được hình thành bởi sự kết hợp giữa 20 glyph ngày và 13 số. Trong Sacred Round, chuỗi đầu tiên được nêu là 1 Imix, 2 Ik’ và 3 Ak’bal. Ak’bal là glyph ngày thứ ba trong thứ tự này, đồng thời FAMSI liệt kê Ak’bal là tên của ngày thứ ba trong hệ lịch Tzolk’in.
Tzolk’in là gì?
Cách ghi một ngày cho thấy cả số lẫn glyph đều giữ vai trò cần thiết. Trong chuỗi được nêu, ngày đầu tiên là 1 Imix, ngày kế tiếp là 2 Ik’, rồi đến 3 Ak’bal. Như vậy, “3” không phải là tên thay thế cho Ak’bal, mà là phần số đi kèm trong tổ hợp ngày. Ak’bal được xác định là glyph đứng ở vị trí thứ ba trong chuỗi này; FAMSI cũng liệt kê Ak’bal là tên của ngày thứ ba trong hệ lịch Tzolk’in.
Điểm cần phân biệt là vị trí “thứ ba” ở đây mô tả thứ tự của danh sách được nêu, không tự bổ sung một diễn giải biểu tượng, nghi lễ hay chiêm đoán. Khi nói “Tzolk’in Ak’bal”, nội dung xác định được từ dữ kiện là mối liên hệ giữa chu kỳ 260 ngày, hai chuỗi 13 số và 20 glyph, cùng tổ hợp 3 Ak’bal trong phần mở đầu của chuỗi.
Ak’bal trong Sacred Round
Ở đây, số 3 là phần dùng để đánh dấu vị trí của Ak’bal trong chuỗi cụ thể, còn Ak’bal là tên glyph ngày. Cách gọi 3 Ak’bal vừa nhận diện ngày, vừa đặt ngày ấy vào thứ tự liên tiếp sau 1 Imix và 2 Ik’. Khi tiếp tục theo cơ chế của Sacred Round, các số và glyph vận hành trong chu kỳ kết hợp, tạo nên những cặp ghi ngày khác nhau; không phải chỉ liệt kê tên glyph đơn lẻ.
FAMSI cũng liệt kê Ak’bal là tên của ngày thứ ba trong hệ lịch Tzolk’in. Điểm này tương ứng với chuỗi Sacred Round đang xét và giúp phân biệt hai cách diễn đạt: Ak’bal là tên glyph, còn 3 Ak’bal là cách ghi ngày gồm số và glyph. Vị trí “thứ ba” của Ak’bal được xác định từ thứ tự chuỗi, không phải từ một diễn giải biểu tượng hay nghi lễ.
Thứ tự glyph ngày
Trong chuỗi Sacred Round được nêu, ba vị trí đầu tiên lần lượt là 1 Imix, 2 Ik’ và 3 Ak’bal. Cách ghi này đặt một số phía trước tên glyph, nhờ đó mỗi ngày được nhận diện bằng sự kết hợp giữa số và glyph, chứ không phải chỉ dùng tên riêng. Theo trình tự này, Ak’bal đứng ở vị trí thứ ba, sau Imix và Ik’.
Cần phân biệt hai cách gọi liên quan: “Ak’bal” là tên của glyph ngày, còn “3 Ak’bal” là cách ghi ngày cụ thể trong chuỗi đang xét. Khi nói Ak’bal là glyph ngày thứ ba, trọng tâm nằm ở thứ tự tên glyph; khi nói “3 Ak’bal”, thông tin bao gồm cả số đi kèm. FAMSI cũng liệt kê Ak’bal là tên của ngày thứ ba trong hệ lịch Tzolk’in, phù hợp với chuỗi 1 Imix, 2 Ik’ và 3 Ak’bal được nêu trong Sacred Round.
Tài liệu tham khảo
- https://www.penn.museum/sites/expedition/maya-calendars/
- https://www.famsi.org/research/calendrics/index.html
- https://research.famsi.org/montgomery_dictionary/daysigns.php
Ghi chú biên tập
Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày biên soạn, dịch và tổng hợp từ các nguồn tham khảo nêu trên.