Tzolk’in B’en là gì và glyph ngày thứ mười ba của Maya?
Trả lời nhanh
Trong Tzolk’in, có 20 tên ngày và một chuỗi số từ 1 đến 13 chạy song song. B’en là tên ngày thứ mười ba theo FAMSI và từ điển glyph Montgomery. NMAI đưa “13 B’en” làm ví dụ; sau đó chuỗi số quay lại 1. Quan hệ giữa B’en và số 13 là B’en đứng ở vị trí tên ngày thứ mười ba, đồng thời có thể xuất hiện trong tổ hợp “13 B’en” khi chuỗi số đạt 13.
Hệ lịch Tzolk’in
Trong Tzolk’in, ngày được xác định bằng sự phối hợp của hai chuỗi vận hành đồng thời: chuỗi 20 tên ngày và chuỗi số từ 1 đến 13. Cách tổ chức này tạo ra một dạng ghi ngày gồm tên và số; không phải chỉ dùng một danh sách tên hoặc một dãy số riêng lẻ. Mỗi khi chuỗi số tiến qua các giá trị từ 1 đến 13, nó chạy song song với chuỗi tên ngày; vì vậy, việc đọc một ngày cần giữ cả hai thành phần trong cùng một tổ hợp.
Tên ngày B’en
B’en là một nhãn tên ngày trong hệ thống hai chuỗi của Tzolk’in, được ghi nhận trong các tài liệu tra cứu glyph của Maya. Theo FAMSI và từ điển glyph Montgomery, B’en được xếp là tên ngày thứ mười ba trong tổng số 20 tên ngày. Cách xác định này dựa trên thứ tự của danh sách tên ngày, không dựa vào con số đi kèm trong từng tổ hợp lịch.
Điểm cần tách bạch là B’en và chuỗi số 1–13 thuộc hai thành phần vận hành song song. B’en giữ nguyên tư cách là một tên ngày cụ thể, còn con số đi kèm thay đổi theo chu kỳ riêng. Việc B’en được gọi là tên ngày thứ mười ba không có nghĩa bản thân tên này luôn mang số 13. Con số 13 chỉ xuất hiện khi chuỗi số tương ứng chạy đến giá trị đó; sau đó chuỗi số quay lại 1, trong khi tên ngày tiếp tục nằm trong vòng 20 tên.
Vị trí thứ mười ba
Cụm “thứ mười ba” trong trường hợp này cần được đọc theo hệ thống tên ngày, không phải theo cách đếm một ngày cụ thể trong tháng. B’en nằm ở vị trí thứ mười ba khi 20 tên ngày của Tzolk’in được liệt kê theo thứ tự. Đây là một thuộc tính của chuỗi tên, được FAMSI và từ điển glyph Montgomery ghi nhận.
Cần tách hai cách dùng của số thứ tự: “thứ mười ba” mô tả vị trí của B’en trong danh sách tên ngày; còn “13” trong “13 B’en” là giá trị của chuỗi số đi kèm tại một lượt nhất định. Hai thông tin này gặp nhau trong cùng một tổ hợp, nhưng không phải là một khái niệm duy nhất. Sự phân biệt này giúp tránh hiểu B’en như tên của ngày thứ mười ba trong một tháng.
Tài liệu tham khảo
- https://maya.nmai.si.edu/calendar/calendar-system
- https://www.famsi.org/research/calendrics/index.html
- https://research.famsi.org/montgomery_dictionary/daysigns.php
Ghi chú biên tập
Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày biên soạn, dịch và tổng hợp từ các nguồn tham khảo nêu trên.