Tzolk’in Chikchan là gì và glyph ngày thứ năm của Maya?
Trả lời nhanh
Tzolk’in là lịch thiêng của Maya, còn gọi là Sacred Round, trong đó 20 tên ngày luân phiên cùng 13 số. Theo trích yếu FAMSI, Chicchan—cách ghi trong nguồn; chủ đề dùng Chikchan—là tên ngày thứ năm của chu kỳ. Khi tra cứu glyph ngày thứ năm, cần xác định tên ngày này trong danh sách 20 tên và đọc nó cùng số Tzolk’in tương ứng.
Tzolk’in là gì?
Tzolk’in có thể được hiểu như một hệ thống ngày vận hành theo hai chuỗi đồng thời: chuỗi 20 tên ngày và chuỗi 13 số. Mỗi ngày trong hệ này không chỉ được nhận diện bằng một tên riêng, mà còn đi kèm một số Tzolk’in. Hai chuỗi luân phiên tạo thành cách gọi ngày theo từng cặp; không phải dùng một tên đứng độc lập. Tên ngày cho biết vị trí của nó trong chuỗi 20 tên, còn số đi kèm giúp xác định tổ hợp ngày đang được xét trong chu kỳ.
Tzolk’in không nên được đọc như một danh sách tên rời rạc. Đây là một cách tổ chức ngày theo cặp tên–số, trong đó việc nhận diện chính xác phụ thuộc vào cả hai thành phần. Chikchan, hay Chicchan theo cách ghi trong nguồn, được đặt trong cấu trúc ấy như một tên ngày cụ thể của chu kỳ.
Chikchan ở vị trí nào?
Trong chuỗi 20 tên ngày của Tzolk’in, Chikchan giữ vị trí thứ năm. Vị trí này được xác định theo thứ tự tên ngày trong chu kỳ, không phải theo một ngày dương lịch hay một mốc thời gian cố định. Khi nói “ngày thứ năm”, cách diễn đạt đang chỉ thứ hạng của tên Chikchan trong danh sách 20 tên, chứ chưa chỉ ra một ngày Tzolk’in hoàn chỉnh.
Theo cách ghi trong trích yếu FAMSI, tên này được viết là “Chicchan”, trong khi chủ đề sử dụng dạng “Chikchan”. Hai cách ghi cần được đặt cạnh nhau khi tra cứu để tránh nhầm rằng chúng chỉ hai vị trí khác nhau. Dù dùng dạng nào, thông tin cốt lõi ở đây vẫn là thứ tự: Chicchan/Chikchan đứng thứ năm trong nhóm 20 tên ngày. Vị trí đó là căn cứ để nhận diện glyph ngày thứ năm trong danh sách, không phải cơ sở để suy ra hình dạng hay ý nghĩa biểu tượng của glyph.
Tài liệu tham khảo
- https://www.penn.museum/sites/expedition/maya-calendars/
- https://www.famsi.org/research/calendrics/index.html
- https://research.famsi.org/montgomery_dictionary/daysigns.php
Ghi chú biên tập
Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày biên soạn, dịch và tổng hợp từ các nguồn tham khảo nêu trên.