Tzolk’in Kawak là gì và glyph ngày thứ mười chín của Maya?
Trả lời nhanh
Kawak là tên ngày thứ mười chín trong chu kỳ 20 tên ngày của Tzolk’in Maya. Hệ thống này kết hợp 20 tên ngày luân phiên với các số từ 1 đến 13; vì vậy, 20 × 13 tạo thành 260 tổ hợp ngày. Trong Tzolk’in, Kawak nên được đọc như một tên ngày thuộc một hệ thống ghép đôi, chứ không phải một ngày đứng riêng lẻ trên lịch.
Kawak trong Tzolk’in
Cách tổ chức này khiến Kawak xuất hiện trong nhiều tổ hợp khác nhau của chu kỳ Tzolk’in. Vị trí thứ mười chín của Kawak không có nghĩa rằng toàn bộ chu kỳ chỉ có mười chín ngày, mà cho biết thứ tự của tên này trong dãy 20 tên luân phiên. Sau Kawak còn một tên ngày ở vị trí thứ hai mươi, rồi chuỗi tên quay lại từ đầu. Trong khi đó, dãy số 1–13 cũng luân phiên, tạo nên sự kết hợp giữa hai trình tự.
Do 20 tên ngày được ghép với 13 số, hệ thống hình thành 260 tổ hợp. “Kawak” là phần tên giúp nhận diện một nhánh trong cấu trúc ấy, còn số đi kèm giúp phân biệt từng lần xuất hiện của nhánh đó trong toàn bộ chu kỳ.
Vị trí thứ mười chín
Trong danh sách 20 tên ngày của Tzolk’in, Kawak nằm ở vị trí thứ mười chín, tức chỉ đứng trước tên ngày cuối cùng của chu kỳ. Thứ tự này là một đặc điểm dùng để nhận diện Kawak trong hệ thống; không phải dựa vào một diễn giải biểu tượng hay một liên hệ bên ngoài dữ liệu lịch. Khi các tên ngày lần lượt được xem như một dãy, Kawak được xác định bằng số thứ tự 19 trong dãy đó.
Cần phân biệt “thứ mười chín” với con số đi kèm một ngày cụ thể. Số thứ tự 19 thuộc về tên ngày Kawak và giữ nguyên khi tên này được đặt trong chu kỳ tên ngày. Trong khi đó, các số từ 1 đến 13 là một thành phần khác của cách ghi ngày Tzolk’in. Cách gọi một ngày có Kawak không đồng nghĩa với việc ngày đó luôn mang số 19; số 19 ở đây chỉ vị trí của Kawak trong danh sách tên.
Chu kỳ 20 tên ngày
Kawak nằm gần cuối chu kỳ này, ở vị trí thứ mười chín. Vị trí đó có ý nghĩa về mặt thứ tự: nó cho biết Kawak xuất hiện sau mười tám tên ngày trước đó và ngay trước tên ngày thứ hai mươi. Cách trình bày theo chu kỳ giúp phân biệt rõ tên ngày với số ngày, vì hai thành phần này vận hành trên hai dãy luân phiên khác nhau.
Bên cạnh dãy 20 tên, Tzolk’in còn dùng dãy số từ 1 đến 13. Mỗi lần một tổ hợp ngày được ghi nhận, một tên trong dãy 20 kết hợp với một số trong dãy 13. Khi hai dãy cùng luân phiên, toàn bộ hệ thống tạo ra 260 tổ hợp ngày. Kawak không phải là một chu kỳ riêng biệt, mà là một vị trí cố định trong dãy 20 tên, có thể xuất hiện cùng các số khác nhau trong những tổ hợp tương ứng.
Tài liệu tham khảo
- https://maya.nmai.si.edu/calendar/calendar-system
- https://www.famsi.org/research/calendrics/index.html
- https://research.famsi.org/montgomery_dictionary/daysigns.php
Ghi chú biên tập
Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày biên soạn, dịch và tổng hợp từ các nguồn tham khảo nêu trên.