Tzolk’in Kimi là gì và glyph ngày thứ sáu của Maya?
Trả lời nhanh
Tzolk’in là chu kỳ lịch 260 ngày, được tạo bởi sự kết hợp giữa 20 tên ngày và 13 số. Theo nguồn tham khảo, các glyph ngày và số vận hành đồng thời trong chu kỳ này. Kimi là tên ngày thứ sáu trong thứ tự 20 tên ngày, theo từ điển glyph của Montgomery thuộc FAMSI. Khi đối chiếu cách viết, nên giữ dạng “Kimi” và phân biệt đây là tên ngày, không phải số của ngày.
Tzolk’in và chu kỳ 260 ngày
Trong cách đọc Tzolk’in, một ngày không được tách khỏi vị trí của nó trong chu kỳ. Tên ngày và số cùng vận hành, vì vậy một glyph ngày chỉ là một phần của cách nhận diện ngày đó. Kimi cần được hiểu theo vai trò này: đây là nhãn tên ngày xuất hiện trong dòng vận hành 260 ngày, còn số đi kèm thuộc về lớp thông tin đồng thời của cùng chu kỳ.
Cách tiếp cận này giúp tránh đồng nhất Kimi với một ngày hoàn chỉnh hoặc với bản thân toàn bộ Tzolk’in. Khi theo dõi chu kỳ, người đọc có thể xem các tên ngày và các số như hai trình tự cùng chuyển động; mỗi lần gặp một tổ hợp, tổ hợp ấy đánh dấu một vị trí cụ thể trong chu kỳ. Glyph Kimi nên được đặt trong mối quan hệ với chu kỳ đang vận hành; không phải được diễn giải như một đơn vị độc lập.
Hai thành phần: tên ngày và số
Trong cách ghi một ngày của Tzolk’in, tên ngày và số là hai thành phần đi cùng nhau, nhưng giữ hai vai trò riêng. Tên ngày được lấy từ một chuỗi gồm 20 tên; số được lấy từ chuỗi gồm 13 số. Vì hai chuỗi này vận hành đồng thời, mỗi vị trí trong chu kỳ có thể được đọc qua cả một tên lẫn một số, chứ không phải chỉ qua một ký hiệu đơn lẻ.
Cách phân biệt này đặc biệt hữu ích khi đọc các glyph ngày và số trong nguồn tư liệu. Glyph ngày biểu thị thành phần tên, còn glyph số biểu thị thành phần số; cả hai được xem xét đồng thời trong chu kỳ. Việc nhận diện Kimi nên bắt đầu bằng câu hỏi: từ này đang giữ vai trò tên ngày hay số? Theo hệ thống nêu trong fact card, Kimi thuộc nhóm tên ngày và được xếp ở vị trí thứ sáu trong thứ tự 20 tên.
Kimi trong thứ tự tên ngày
Trong chuỗi 20 tên ngày của Tzolk’in, Kimi đứng ở vị trí thứ sáu. Vị trí này được xác định khi các tên ngày được xếp theo một thứ tự cố định, với Kimi xuất hiện sau năm tên đầu tiên và trước các tên còn lại trong chuỗi. Cụm “ngày thứ sáu” ở đây chỉ thứ tự của tên Kimi trong danh sách tên ngày, không chỉ một ngày riêng lẻ của toàn bộ lịch.
Điểm cần tách bạch là thứ tự tên ngày và số đi kèm không phải cùng một hệ đếm. Tzolk’in vận hành với 20 tên ngày kết hợp đồng thời với 13 số; do đó, một lần xuất hiện của Kimi luôn nằm trong quan hệ với một số đang chạy trong chu kỳ. Từ thông tin rằng Kimi là tên ngày thứ sáu, không thể suy ra Kimi là số sáu, cũng không thể dùng vị trí này để xác định một ngày Gregory cụ thể.
Tài liệu tham khảo
- https://maya.nmai.si.edu/calendar/calendar-system
- https://www.famsi.org/research/calendrics/index.html
- https://research.famsi.org/montgomery_dictionary/daysigns.php
Ghi chú biên tập
Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày biên soạn, dịch và tổng hợp từ các nguồn tham khảo nêu trên.