Tzolk’in Muluk là gì và glyph ngày thứ chín của Maya?
Trả lời nhanh
Tzolk’in là chu kỳ lịch Maya kết hợp 20 tên ngày với 13 số, tạo thành 260 ngày riêng biệt. Trong hệ thống này, các glyph ngày luân phiên cùng các số từ 1 đến 13. Muluk là tên glyph ngày thứ chín trong danh sách 20 tên ngày.
Tzolk’in là gì?
Trong phạm vi chủ đề Muluk, Tzolk’in nên được hiểu như một cơ chế ghép tên ngày với số thứ tự, chứ không phải một danh sách trong đó mỗi tên ngày gắn cố định với một con số. Hai dãy này vận hành luân phiên: dãy 20 glyph ngày lần lượt xuất hiện, đồng thời dãy số chạy từ 1 đến 13. Một lần gặp Muluk trong chu kỳ luôn cần được đọc cùng số đi kèm ở thời điểm đó; chỉ ghi “Muluk” thì chưa đủ để xác định một tổ hợp ngày cụ thể.
Điểm cần chú ý là vị trí “thứ chín” của Muluk thuộc về thứ tự trong danh sách 20 tên ngày. Vị trí này không phải là số của Muluk trong mọi lần xuất hiện, cũng không thay thế cho số đang luân phiên bên cạnh glyph. Nói cách khác, có thể xác định Muluk là glyph thứ chín khi xét dãy tên, nhưng không thể từ riêng vị trí ấy suy ra một số cố định.
Muluk trong thứ tự glyph
Trong danh sách 20 tên ngày của Tzolk’in, Muluk giữ vị trí thứ chín. Thứ tự này là một thông tin về vị trí của tên glyph, không phải một chỉ dấu về số. Khi lập bảng hoặc đọc một chuỗi ngày, có thể xác định Muluk bằng cách đếm các tên glyph theo thứ tự quy ước và nhận diện mục thứ chín. Cách xác định ấy chỉ trả lời Muluk đứng ở đâu trong danh sách, chứ chưa cho biết nó xuất hiện cùng số nào.
Vị trí thứ chín cũng không biến Muluk thành “ngày số chín”. Số thứ tự của glyph và số trong tổ hợp ngày là hai cách đánh dấu khác nhau. Muốn ghi đầy đủ một ngày Muluk, cần có cả tên Muluk lẫn số đang kết hợp với tên này tại thời điểm được tra cứu; riêng thứ tự glyph chỉ cung cấp phần nhận diện tên.
Sự kết hợp giữa glyph và số
Trong cách đọc Tzolk’in, tên glyph và số là hai thành phần độc lập nhưng được ghi nhận cùng nhau trong từng vị trí của chu kỳ. Số vận hành theo dãy từ 1 đến 13, còn các tên ngày lần lượt đi qua danh sách 20 glyph. Do hai dãy có độ dài khác nhau, một tên glyph không giữ nguyên một số trong toàn bộ chu kỳ. Muluk, dù đứng thứ chín trong thứ tự 20 tên ngày, vẫn lần lượt xuất hiện cùng những số khác nhau khi các vòng luân phiên tiếp tục.
Tài liệu tham khảo
- https://maya.nmai.si.edu/calendar/calendar-system
- https://www.famsi.org/research/calendrics/index.html
- https://research.famsi.org/montgomery_dictionary/daysigns.php
Ghi chú biên tập
Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày biên soạn, dịch và tổng hợp từ các nguồn tham khảo nêu trên.