Vai trò nhà chùa trong đua ghe Ngo
Trả lời nhanh
Nhà chùa Khmer đóng vai trò trung tâm huy động và bảo trợ cho đội ghe Ngo của phum sóc. Chùa không chỉ là nơi cất giữ ghe mà còn cùng cộng đồng và chính quyền địa phương quyên góp, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đội ghe có thể tham gia cuộc đua hằng năm. Đây là một phần không tách rời trong đời sống tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng của người Khmer Nam Bộ.
Vị trí của ngôi chùa trong đời sống phum sóc
Trong văn hóa Khmer Nam Bộ, ngôi chùa không đơn thuần là nơi thờ tự mà còn là trung tâm sinh hoạt của cả cộng đồng phum sóc. Mỗi phum sóc thường gắn liền với một ngôi chùa nhất định, nơi diễn ra hầu hết các nghi lễ quan trọng trong năm, từ Tết Chôl Chnăm Thmây, lễ Sen Đôlta cho đến lễ hội Óoc Om Bóc gắn liền với đua ghe Ngo. Chính vì vị trí trung tâm này mà khi đến mùa lễ hội đua ghe, chùa tự nhiên trở thành nơi quy tụ, tổ chức và điều phối các hoạt động liên quan đến đội ghe của phum sóc mình.
Sự gắn bó giữa chùa và đội ghe không phải là điều được quy định thành văn bản cứng nhắc, mà hình thành từ truyền thống lâu đời, nơi các sư sãi và ban quản trị chùa cùng với người dân trong phum sóc coi việc chuẩn bị cho cuộc đua là một phần trách nhiệm chung của cộng đồng, có sự dẫn dắt tinh thần từ nhà chùa.
Nhà chùa và việc huy động nguồn lực cho đội ghe
Theo tư liệu được ghi nhận, tại một số phum sóc, nhà chùa đứng ra quyên góp cùng với cộng đồng và chính quyền địa phương để chuẩn bị cho cuộc đua ghe Ngo. Đây là một dữ kiện quan trọng cho thấy nhà chùa không hoạt động đơn lẻ trong vai trò này, mà là một mắt xích phối hợp giữa ba bên: bản thân nhà chùa, người dân trong phum sóc, và chính quyền sở tại.
Việc chuẩn bị cho một cuộc đua ghe Ngo đòi hỏi nhiều điều kiện, từ việc bảo dưỡng chiếc ghe vốn được xem là tài sản chung và linh thiêng của phum sóc, đến việc tập hợp các tay bơi, sắp xếp thời gian luyện tập, và chuẩn bị các nghi thức đi kèm trước khi ghe xuất trận. Nguồn lực để thực hiện những công việc này không chỉ đến từ đóng góp tự nguyện của người dân mà còn có sự vận động, kêu gọi từ phía nhà chùa, vốn có uy tín và khả năng tập hợp cộng đồng lớn hơn nhiều so với các cá nhân riêng lẻ.
Chùa như nơi bảo quản và gìn giữ ghe Ngo
Trong nhiều phum sóc, chiếc ghe Ngo sau khi hoàn thành mùa đua thường được đưa về cất giữ tại khuôn viên chùa. Điều này xuất phát từ quan niệm rằng ghe Ngo không chỉ là một phương tiện thi đấu thông thường mà mang tính biểu tượng thiêng liêng, gắn liền với niềm tin và sự bảo hộ của các đấng linh thiêng mà cộng đồng tôn kính. Việc cất giữ ghe tại chùa vừa đảm bảo về mặt vật chất, tránh hư hỏng do thời tiết hay các tác động bên ngoài, vừa mang ý nghĩa tinh thần, đặt chiếc ghe dưới sự che chở của không gian thiêng liêng nơi chùa.
Đây cũng là lý do vì sao trước mỗi mùa đua, các nghi thức khởi động, làm lễ trước khi đưa ghe xuống nước thường được tổ chức ngay tại chùa hoặc có sự tham gia, chứng giám của các vị sư sãi trong chùa.
Sự phối hợp giữa nhà chùa, cộng đồng và chính quyền
Mối quan hệ ba bên giữa nhà chùa, cộng đồng phum sóc và chính quyền địa phương là điểm đáng chú ý trong cách thức tổ chức đua ghe Ngo. Nhà chùa đóng vai trò là trung tâm tinh thần và tổ chức, có uy tín để đứng ra kêu gọi đóng góp. Cộng đồng phum sóc là lực lượng nòng cốt, vừa đóng góp vật chất vừa trực tiếp tham gia bơi ghe. Chính quyền địa phương tham gia với vai trò hỗ trợ về mặt tổ chức, đảm bảo cuộc đua diễn ra thuận lợi trong khuôn khổ lễ hội chung.
Sự phối hợp này cho thấy đua ghe Ngo không phải là hoạt động do riêng nhà chùa hay riêng chính quyền tổ chức, mà là kết quả của một quá trình huy động nhiều bên, trong đó nhà chùa giữ vai trò kết nối và dẫn dắt về mặt tinh thần, phù hợp với vị trí truyền thống của chùa trong đời sống người Khmer.
Ý nghĩa tinh thần của việc chùa bảo trợ đội ghe
Việc nhà chùa đứng ra bảo trợ cho đội ghe không chỉ mang tính tổ chức thuần túy mà còn phản ánh niềm tin tâm linh sâu sắc của cộng đồng. Trong quan niệm truyền thống, sự tham gia của nhà chùa vào việc chuẩn bị cho cuộc đua được xem như một cách để đội ghe nhận được sự che chở, phù hộ trong suốt quá trình thi đấu. Đây là cách diễn giải mang tính truyền thống, phản ánh niềm tin của cộng đồng Khmer về mối liên hệ giữa không gian thiêng của chùa và sự may mắn, an toàn của những người tham gia cuộc đua.
Chính niềm tin này góp phần giải thích vì sao vai trò của nhà chùa trong đua ghe Ngo được duy trì qua nhiều thế hệ, không bị mai một dù xã hội có nhiều thay đổi. Với người dân Khmer, việc chùa tham gia vào công việc chuẩn bị cho đội ghe là điều tự nhiên, gắn liền với bản sắc văn hóa và tín ngưỡng của họ.
Tổng hợp biên tập về vai trò của nhà chùa
Nhìn tổng thể, vai trò của nhà chùa trong đua ghe Ngo có thể được hiểu qua ba khía cạnh chính. Thứ nhất, chùa là nơi huy động nguồn lực, đứng ra quyên góp cùng cộng đồng và chính quyền để chuẩn bị cho cuộc đua. Thứ hai, chùa là nơi bảo quản, gìn giữ chiếc ghe Ngo, đặt nó trong không gian thiêng liêng của phum sóc. Thứ ba, chùa là trung tâm tinh thần, nơi diễn ra các nghi thức trước khi ghe xuất trận, mang lại niềm tin và sự an tâm cho những người tham gia.
Ba khía cạnh này không tách rời nhau mà đan xen, tạo nên một tổng thể thống nhất, trong đó nhà chùa vừa là điểm tựa vật chất vừa là điểm tựa tinh thần cho đội ghe của phum sóc. Đây là cách hiểu phù hợp với truyền thống văn hóa Khmer, nơi tôn giáo và đời sống cộng đồng luôn gắn bó chặt chẽ, không thể tách biệt như trong nhiều mô hình tổ chức xã hội khác.
Tài liệu tham khảo
- Lễ hội đua ghe Ngo của người Khmer - https://dsvh.gov.vn/le-hoi-dua-ghe-ngo-cua-nguoi-khmer-3441