TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Vì sao gọi là Tarot de Marseille khi mẫu cổ có ở Paris và Italy?

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Tên gọi "Tarot de Marseille" không có nghĩa là bộ bài này ra đời tại Marseille. Đây là tên quy ước, xuất hiện muộn hơn nhiều so với các mẫu bài cổ nhất. Marseille trở thành trung tâm sản xuất chuyên biệt cho kiểu bài này trong nửa sau thế kỷ XVIII, khiến tên thành phố gắn liền với phong cách tarot phổ biến nhất châu Âu, dù mẫu cổ nhất còn lưu giữ được xác định thuộc về Jean Noblet tại Paris.

Tên gọi và nguồn gốc địa lý là hai câu chuyện khác nhau

Một trong những nhầm lẫn phổ biến nhất khi tiếp cận Tarot de Marseille là cho rằng cái tên phản ánh nơi bộ bài được sáng tạo ra. Trên thực tế, lịch sử tarot phức tạp hơn nhiều. Kiểu bài mang phong cách "Marseille" – với hệ thống 22 lá Ẩn chính (Arcane Majeure), 56 lá Ẩn phụ chia theo bốn chất, cùng cách vẽ hình mộc mạc đặc trưng – đã tồn tại và lưu hành ở nhiều vùng đất khác nhau của châu Âu từ rất lâu trước khi cái tên "Marseille" được gắn vào.

Việc tên gọi và nơi khởi nguồn không trùng khớp không phải là điều hiếm gặp trong lịch sử các đối tượng văn hóa. Tên gọi thường phản ánh giai đoạn mà một địa điểm trở nên nổi bật nhất trong quá trình lan truyền hoặc sản xuất, chứ không nhất thiết là điểm xuất phát.

Jean Noblet và vai trò của Paris trong lịch sử mẫu bài

Theo tư liệu từ Thư viện Quốc gia Pháp (BnF), mẫu bài của Jean Noblet, được thực hiện tại Paris, hiện được xem là mẫu cổ nhất còn được biết đến mà phù hợp với kiểu Tarot de Marseille. Điều này có nghĩa là trước khi Marseille trở thành cái tên gắn liền với dòng bài này, chính Paris đã lưu giữ một trong những chứng tích sớm nhất của phong cách tarot mà sau này được gọi bằng tên thành phố cảng miền Nam nước Pháp.

Sự hiện diện của mẫu Noblet tại Paris cho thấy kiểu vẽ và cấu trúc biểu tượng đặc trưng của Tarot de Marseille đã hình thành và lưu hành ở nhiều trung tâm sản xuất bài khác nhau trên lãnh thổ Pháp, không riêng gì Marseille. Đây là một dữ kiện quan trọng giúp người tìm hiểu tarot hiểu rằng "kiểu Marseille" là một phong cách chung, được nhiều nghệ nhân và xưởng in khác nhau thực hành, chứ không phải sản phẩm độc quyền của một thành phố duy nhất.

Vì sao Marseille lại trở thành tên gọi chính thức của dòng bài này

Câu trả lời nằm ở vai trò sản xuất và phân phối. Theo thông tin được Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan (Met Museum) trình bày, Marseille đã trở thành một trung tâm chuyên sản xuất kiểu bài tarot này trong nửa sau thế kỷ XVIII. Nói cách khác, dù không phải là nơi khai sinh ra phong cách, thành phố cảng miền Nam nước Pháp đã đóng vai trò then chốt trong việc chuẩn hóa, in ấn và phổ biến rộng rãi kiểu bài này ra khắp châu Âu trong giai đoạn đó.

Khi một địa điểm trở thành trung tâm sản xuất áp đảo về số lượng và ảnh hưởng, tên của địa điểm đó thường được gắn vào sản phẩm như một cách định danh thuận tiện, dần dần trở thành tên gọi quy ước được chấp nhận rộng rãi. Đây là hiện tượng tương tự như nhiều sản phẩm thủ công truyền thống khác trên thế giới, nơi tên vùng sản xuất trở thành thương hiệu chung cho cả một dòng sản phẩm, bất kể nơi khởi nguồn ban đầu nằm ở đâu.

Vai trò của các trung tâm sản xuất khác ngoài Marseille

Việc Marseille nổi bật trong nửa sau thế kỷ XVIII không có nghĩa là các xưởng in bài ở nơi khác biến mất hay không còn quan trọng. Trước và trong cùng giai đoạn đó, nhiều thành phố khác tại Pháp và các vùng lân cận cũng có xưởng sản xuất bài tarot theo phong cách tương tự. Sự tồn tại của mẫu Jean Noblet tại Paris là minh chứng rõ ràng cho việc Paris cũng từng là một địa điểm quan trọng trong lịch sử sản xuất kiểu bài này, có khi còn sớm hơn thời kỳ hoàng kim của Marseille.

Điều này gợi mở một cách nhìn rộng hơn về "Tarot de Marseille": đây không phải là sản phẩm của riêng một thành phố, mà là kết tinh của một truyền thống chế tác bài lan rộng trên nhiều vùng, với Marseille là nơi truyền thống ấy đạt đến quy mô sản xuất và ảnh hưởng lớn nhất trong một giai đoạn lịch sử nhất định.

Ý nghĩa của việc hiểu đúng nguồn gốc tên gọi đối với người học tarot

Đối với người thực hành tarot, việc hiểu rõ Tarot de Marseille là tên gọi quy ước mang tính lịch sử về sản xuất, chứ không phải chỉ dấu về nơi khởi nguồn duy nhất, giúp tránh những ngộ nhận khi tìm hiểu sâu hơn về các mẫu bài cổ. Khi tiếp cận các phiên bản phục chế từ nhiều nguồn khác nhau, người học có thể gặp các mẫu mang tên nghệ nhân hoặc xưởng in cụ thể, chẳng hạn như mẫu Noblet, bên cạnh những bộ bài được đóng dấu rõ ràng bằng tên Marseille. Tất cả đều thuộc cùng một hệ phong cách lớn, chia sẻ chung cấu trúc biểu tượng và cách bố cục hình ảnh đặc trưng.

Việc phân biệt giữa "phong cách Marseille" như một hệ thống hình ảnh và biểu tượng, với "Marseille" như một địa danh sản xuất cụ thể trong lịch sử, giúp người thực hành có cái nhìn chính xác hơn khi lựa chọn hoặc so sánh giữa các bộ bài mang tên gọi này. Đây cũng là nền tảng để tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về sự khác biệt giữa các mẫu bài cổ được lưu giữ tại các bộ sưu tập và thư viện khác nhau ở châu Âu.

Tổng hợp biên tập

Từ những dữ kiện được ghi nhận, có thể tổng hợp lại rằng cái tên "Tarot de Marseille" phản ánh một giai đoạn lịch sử cụ thể, khi thành phố này trở thành nơi tập trung sản xuất kiểu bài tarot mang phong cách đặc trưng trong nửa sau thế kỷ XVIII. Trong khi đó, những mẫu bài cổ nhất còn được biết đến, như mẫu của Jean Noblet, lại xuất phát từ Paris, cho thấy phong cách này đã tồn tại và lưu hành ở nhiều nơi trước khi Marseille nổi lên như một trung tâm sản xuất chủ đạo. Tên gọi vì thế nên được hiểu như một quy ước lịch sử gắn với vai trò công nghiệp sản xuất, hơn là một tuyên bố về nguồn gốc khởi thủy duy nhất của kiểu bài này.

Tài liệu tham khảo