TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Xưởng in Tarot de Marseille thế kỷ 17-18: Nơi hình thành phong cách chuẩn mực

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Phong cách Tarot de Marseille không xuất phát từ một tác giả hay một địa điểm duy nhất, mà được định hình qua nhiều xưởng in mộc bản (woodcut) hoạt động tại vùng Marseille và các đô thị lân cận trong thế kỷ 17-18. Các bản khắc gỗ này được lưu trữ trong bộ sưu tập trò chơi (jeux) của Thư viện Quốc gia Pháp và trong danh mục mộc bản của Bảo tàng Anh, phản ánh một kỹ thuật in ấn truyền thống lặp lại qua nhiều thế hệ thợ khắc, từ đó tạo nên tính chuẩn mực về bố cục và hình tượng cho bộ bài.

Bối cảnh ra đời của kỹ thuật in mộc bản trong tarot

Trước khi có khái niệm "Tarot de Marseille" như một tên gọi phong cách được hệ thống hóa, các bộ bài tarot tại châu Âu tiền hiện đại đã được sản xuất bằng kỹ thuật in khắc gỗ. Đây là phương pháp phổ biến thời bấy giờ: người thợ khắc một bản in âm bản lên tấm gỗ, sau đó dùng bản khắc này để in hàng loạt lên giấy, rồi tô màu bằng tay hoặc bằng khuôn stencil (pochoir). Theo danh mục phân loại của Bảo tàng Anh, các bản in mộc bản liên quan đến bài tarot châu Âu giai đoạn tiền hiện đại được xếp vào nhóm kỹ thuật in khắc gỗ truyền thống, cho thấy đây là một dòng chảy kỹ thuật xuyên suốt chứ không phải một phát minh riêng lẻ của vùng Marseille.

Việc dùng mộc bản có một hệ quả quan trọng đối với hình tượng học của tarot: một khi bản khắc gỗ đã hoàn thiện, các bản in ra từ nó sẽ mang cùng một bố cục, cùng tư thế nhân vật, cùng cách sắp xếp biểu tượng. Điều này lý giải vì sao nhiều bộ bài mang tên khác nhau, xuất xứ từ những xưởng in khác nhau, nhưng lại có những đặc điểm hình ảnh gần như lặp lại.

Marseille và vai trò trung tâm giao thương của một thành phố in ấn

Marseille thế kỷ 17-18 là một cảng thị lớn, nơi giao thoa của các tuyến buôn bán và sản xuất thủ công. Vị trí này khiến các xưởng in tại đây, cũng như tại một số đô thị lân cận ở vùng Provence, trở thành nơi sản xuất và phát hành các bộ bài tarot với số lượng đáng kể. Tên gọi "Tarot de Marseille" về sau được giới nghiên cứu và người thực hành dùng để chỉ chung một phong cách hình ảnh, chứ không hàm ý rằng mọi bản khắc mang phong cách này đều được sản xuất vật lý tại thành phố Marseille. Đây là điểm cần phân biệt rõ giữa tên gọi phong cách và địa danh cụ thể.

Những gì tư liệu lưu trữ cho thấy về các bản khắc gỗ thời kỳ này

Thư viện Quốc gia Pháp (BnF) hiện lưu trữ và đã số hóa nhiều bản khắc gỗ tarot thuộc vùng Marseille trong thế kỷ 17-18, được xếp trong bộ sưu tập trò chơi (jeux) của thư viện. Sự tồn tại của những bản khắc này trong một bộ sưu tập chuyên biệt về trò chơi cho thấy tarot, ở giai đoạn này, được nhìn nhận và lưu trữ trước hết như một loại bài chơi bên cạnh những công dụng khác mà người thực hành hậu thế gán cho nó.

Song song đó, danh mục của Bảo tàng Anh ghi nhận các bản in mộc bản liên quan đến bài tarot châu Âu tiền hiện đại, phân loại theo kỹ thuật khắc gỗ truyền thống. Việc hai tổ chức lưu trữ lớn của Pháp và Anh đều có tư liệu về dòng bản khắc này cho thấy tarot phong cách Marseille không phải là một hiện tượng cục bộ, mà đã lan tỏa và được ghi nhận ở phạm vi rộng hơn trong giới sưu tầm và nghiên cứu tư liệu cổ.

Đặc điểm hình ảnh được lặp lại qua các xưởng in

Một trong những lý do khiến "Tarot de Marseille" trở thành tên gọi cho một phong cách chuẩn mực, thay vì chỉ là sản phẩm của một xưởng in duy nhất, nằm ở tính lặp lại cao độ của bố cục hình ảnh giữa các bản khắc khác nhau. Các lá bài Ẩn chính (Arcanes majeurs) trong dòng này thường giữ những đặc điểm chung: tư thế nhân vật gần như đối xứng hoặc tĩnh tại, các biểu tượng được đặt ở vị trí cố định trong khung hình, cách phối màu cơ bản với các gam đỏ, vàng, xanh lam và da thịt được tô bằng khuôn stencil.

Theo diễn giải truyền thống trong giới thực hành tarot, chính sự lặp lại này qua nhiều thế hệ thợ khắc và nhiều xưởng in khác nhau đã tạo nên một "ngữ pháp hình ảnh" ổn định, để rồi về sau khi các nhà nghiên cứu và người thực hành huyền học tìm cách hệ thống hóa ý nghĩa biểu tượng của tarot, họ có một nền tảng hình ảnh tương đối nhất quán để dựa vào, thay vì phải đối chiếu giữa những phiên bản quá khác biệt nhau.

Mối quan hệ giữa xưởng in và người thực hành huyền học đương thời

Cần lưu ý rằng vào thế kỷ 17-18, các xưởng in mộc bản sản xuất tarot trước hết phục vụ mục đích làm bài chơi, như tư liệu của BnF cho thấy qua việc xếp các bản khắc vào bộ sưu tập trò chơi. Việc gán cho tarot những lớp ý nghĩa biểu tượng, bói toán hay huyền học sâu sắc hơn phần lớn là một quá trình diễn ra sau đó, qua các thế hệ người thực hành và tác giả huyền học khác nhau, những người đã tiếp cận các bản khắc gỗ này như một kho tàng hình ảnh giàu tiềm năng diễn giải.

Điều này không làm giảm giá trị huyền học của tarot phong cách Marseille, mà ngược lại, cho thấy tính bền vững của bộ hình ảnh này: nó đủ giàu biểu tượng và đủ ổn định về bố cục để có thể chịu đựng được nhiều lớp diễn giải khác nhau qua thời gian, từ công dụng ban đầu là trò chơi cho đến vai trò như một hệ thống biểu tượng được nhiều trường phái huyền học sử dụng.

Vì sao tính "chuẩn mực" của phong cách Marseille vẫn được coi trọng đến nay

Trong thực hành tarot đương đại, nhiều người thực hành và trường phái vẫn xem phong cách Marseille là một điểm quy chiếu quan trọng, một phần vì tính lặp lại và ổn định về hình ảnh của nó qua các bản khắc gỗ lịch sử đã tạo nền tảng cho nhiều hệ thống diễn giải biểu tượng khác nhau được xây dựng dựa trên cùng một bộ khung hình ảnh. Việc các tư liệu gốc, từ bản khắc gỗ đến bản in màu tay, vẫn được lưu trữ và có thể tra cứu tại BnF và British Museum, cho phép người thực hành đối chiếu trực tiếp với nguồn tư liệu lịch sử thay vì chỉ dựa vào các bản tái bản hiện đại đã qua nhiều lớp diễn giải và điều chỉnh.

Sự tồn tại song song của nhiều xưởng in khác nhau, mỗi nơi có những dị bản nhỏ về chi tiết nhưng vẫn tuân theo một bố cục chung, cũng lý giải vì sao trong giới nghiên cứu và thực hành hiện nay, người ta thường nói đến "các bản Marseille" ở số nhiều, thay vì một bản gốc duy nhất được xem là chuẩn mực tuyệt đối.

Tài liệu tham khảo