TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Nguồn gốc lá bài Tarot Visconti-Sforza: bộ bài cổ nhất còn sót lại

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Bộ bài Tarot Visconti-Sforza là bộ bài Tarot vẽ tay cổ nhất còn lưu lại gần như đầy đủ đến ngày nay, ra đời giữa thế kỷ 15 tại Milan, gắn liền với gia tộc quý tộc Visconti-Sforza. Phần lớn các lá bài, gồm 35 lá, hiện được lưu giữ tại Morgan Library & Museum (New York), phần còn lại nằm rải rác ở các bộ sưu tập khác, trong đó có Metropolitan Museum of Art.

Bối cảnh ra đời của bộ bài Visconti-Sforza

Vào giữa thế kỷ 15, thành Milan dưới sự cai trị của gia tộc Visconti và sau đó là Sforza là một trong những trung tâm quyền lực và nghệ thuật rực rỡ nhất nước Ý. Việc kết hôn giữa hai dòng họ này, cùng với truyền thống bảo trợ nghệ thuật của giới quý tộc, đã tạo ra môi trường thuận lợi cho sự ra đời của những vật phẩm nghệ thuật xa xỉ, trong đó có các bộ bài chơi vẽ tay tinh xảo.

Theo tư liệu từ Morgan Library & Museum, bộ bài Visconti-Sforza được vẽ tay trong giai đoạn này, với những lá bài không chỉ mang chức năng dùng để chơi mà còn thể hiện tay nghề hội họa cao cấp, phản ánh gu thẩm mỹ và địa vị của gia tộc đặt hàng.

Ai là người vẽ bộ bài này

Nguồn từ Morgan Library & Museum ghi nhận rằng bộ bài này có khả năng do họa sĩ Bonifacio Bembo thực hiện. Bembo là một họa sĩ hoạt động tại vùng Lombardy, được biết đến với các tác phẩm phục vụ giới quý tộc Milan. Việc gán tác giả cho Bembo dựa trên phong cách hội họa và bối cảnh lịch sử, tuy nhiên đây vẫn là một sự quy kết mang tính khả năng cao chứ không phải một khẳng định tuyệt đối không thể tranh cãi trong giới nghiên cứu lịch sử nghệ thuật.

Điều này phản ánh đặc điểm chung của nhiều di sản nghệ thuật thời Phục Hưng: nhiều tác phẩm không có chữ ký hay ghi chép trực tiếp về tác giả, nên việc xác định người vẽ thường dựa vào phân tích phong cách, so sánh với các tác phẩm cùng thời và bối cảnh lịch sử liên quan.

Số phận của bộ bài qua thời gian

Một bộ bài Tarot truyền thống thời kỳ này thường gồm nhiều lá, bao gồm các lá số (như trong bộ bài Tây phương hiện đại) và các lá biểu tượng đặc biệt về sau được gọi là Ẩn chính (Major Arcana). Tuy nhiên, không phải bộ bài cổ nào cũng còn nguyên vẹn.

Theo Metropolitan Museum of Art, cùng với phần lớn lưu giữ tại Morgan Library & Museum, một số lá khác thuộc cùng bộ Visconti-Sforza hiện nằm trong bộ sưu tập của Met. Phần còn lại của bộ bài được cho là đã thất lạc theo dòng thời gian, một điều không hiếm gặp đối với các hiện vật nghệ thuật trải qua nhiều thế kỷ, qua nhiều đời chủ sở hữu, chiến tranh, và biến động lịch sử.

Điều này có nghĩa là ngày nay, không có nơi nào sở hữu trọn vẹn một bộ bài Visconti-Sforza đầy đủ. Các nhà nghiên cứu và người yêu thích Tarot phải ghép nối thông tin từ nhiều bộ sưu tập khác nhau để có cái nhìn tương đối đầy đủ về bộ bài nguyên bản.

Vị trí của Visconti-Sforza trong lịch sử Tarot

Trong hệ thống kiến thức Tarot học, bộ bài Visconti-Sforza thường được xem là một trong những chứng cứ vật chất quan trọng nhất cho việc Tarot từng tồn tại như một hình thức nghệ thuật và trò chơi tại Ý thời Phục Hưng, trước khi phát triển thành công cụ chiêm nghiệm và giải bài phổ biến ở các thế kỷ sau.

Nhiều hệ phái Tarot hiện đại, khi truy nguyên lịch sử biểu tượng học của các lá bài, thường nhắc đến Visconti-Sforza như một điểm tham chiếu hình ảnh gốc, đặc biệt đối với các lá thuộc nhóm Ẩn chính. Hình ảnh trên các lá bài này, với phong cách hội họa mang đậm dấu ấn tôn giáo và biểu tượng học thời Trung cổ - Phục Hưng, được xem là một trong những nguồn cội hình ảnh học mà các bộ bài Tarot sau này, bao gồm cả những bộ phổ biến hơn ra đời sau đó, có thể đã kế thừa hoặc chịu ảnh hưởng ở mức độ hình tượng.

Cần lưu ý rằng đây là một góc nhìn mang tính diễn giải truyền thống trong cộng đồng nghiên cứu và thực hành Tarot, không phải là một tuyên bố tuyệt đối về mối quan hệ trực tiếp giữa các bộ bài qua từng thời kỳ.

Giá trị nghệ thuật và biểu tượng của các lá bài

Điểm đặc biệt của bộ bài Visconti-Sforza nằm ở việc mỗi lá bài được vẽ tay tỉ mỉ, sử dụng các kỹ thuật trang trí công phu như dát vàng, phối màu tinh tế, thể hiện rõ phong cách nghệ thuật Gothic muộn pha trộn với những nét khởi đầu của thời Phục Hưng sớm.

Các hình ảnh trên lá bài không chỉ đơn thuần mang tính trang trí mà còn chứa đựng những lớp biểu tượng liên quan đến tôn giáo, đạo đức, và trật tự xã hội đương thời, những yếu tố vốn ăn sâu vào tư duy hình ảnh học châu Âu thời kỳ đó. Đây chính là lý do bộ bài này được xem như một tài liệu hình ảnh quý giá, không chỉ với người nghiên cứu Tarot mà còn với người nghiên cứu lịch sử nghệ thuật nói chung.

Ý nghĩa của Visconti-Sforza đối với người thực hành Tarot ngày nay

Đối với người thực hành Tarot hiện đại, việc tìm hiểu về Visconti-Sforza không nhằm mục đích thay đổi cách đọc bài hàng ngày, mà mang giá trị mở rộng chiều sâu hiểu biết về cội nguồn của hệ thống biểu tượng mà mình đang sử dụng. Nhiều người xem việc kết nối với lịch sử của Tarot như một cách để thêm phần tôn trọng và trân trọng đối với công cụ chiêm nghiệm mà họ đang thực hành.

Việc biết rằng những lá bài đầu tiên từng được vẽ tay công phu, dành riêng cho một gia tộc quyền quý, cũng góp phần lý giải vì sao trong nhiều truyền thống, Tarot không chỉ được xem là công cụ giải trí đơn thuần mà còn mang trong mình một giá trị nghi thức và biểu tượng đặc biệt, được gìn giữ qua nhiều thế kỷ dưới nhiều hình thức biến đổi khác nhau.

Tổng hợp biên tập

Từ các dữ kiện đã được xác nhận qua Morgan Library & Museum và Metropolitan Museum of Art, có thể khẳng định chắc chắn ba điểm cốt lõi: bộ bài Visconti-Sforza ra đời giữa thế kỷ 15 tại Milan, được vẽ tay và có khả năng do Bonifacio Bembo thực hiện, và hiện chỉ còn tồn tại một phần lưu giữ rải rác ở các bộ sưu tập khác nhau, phần còn lại đã thất lạc.

Những diễn giải sâu hơn về vai trò của bộ bài này trong việc định hình hình ảnh học Tarot về sau thuộc về phạm vi truyền thống và thực hành, cần được tiếp cận với sự phân biệt rõ ràng giữa dữ kiện lịch sử đã được ghi nhận và những suy luận mang tính diễn giải trong cộng đồng Tarot.

Tài liệu tham khảo