TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Rider–Waite–Smith và Tarot de Marseille khác nhau thế nào?

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Hai hệ khác nhau ở ba điểm cốt lõi: Marseille dùng pip hình học (số lượng chén, gậy, kiếm, xu lặp lại đơn giản) cho các lá số Minor, còn RWS xây dựng cảnh minh họa đầy đủ nhân vật và bối cảnh cho từng lá; RWS đổi vị trí Strength (VIII) và Justice (XI) so với thứ tự truyền thống trong nhiều bộ Marseille; phong cách hình ảnh Marseille mang tính biểu tượng khắc gỗ cổ điển, còn RWS thiên về tường thuật trực quan giúp người đọc dễ diễn giải trực tiếp từ hình ảnh.

Nguồn gốc và bối cảnh lưu trữ của hai hệ bài

Bảo tàng Anh (British Museum) hiện lưu giữ một bộ Tarot de Marseille tái bản theo phiên bản của Nicolas Conver năm 1760, đại diện cho dòng Marseille cổ điển vốn được xem là một trong những chuẩn mực định hình cấu trúc bộ bài 78 lá tại châu Âu. Song song đó, bảo tàng cũng lưu một bộ Rider–Waite–Smith đầy đủ 78 lá, đại diện cho dòng bài xuất hiện muộn hơn vào đầu thế kỷ XX. Việc hai bộ bài cùng được lưu trữ và đối chiếu tại một thiết chế như British Museum cho thấy đây là hai hệ hình ảnh tarot có vị trí lịch sử riêng biệt, không thay thế lẫn nhau mà tồn tại song song trong thực hành huyền học đương đại.

Theo tư liệu của Victoria and Albert Museum, tarot ra đời trước tiên như một trò chơi bài quý tộc tại châu Âu, sau đó dần được gán thêm các lớp nghĩa biểu tượng và huyền học qua nhiều thế kỷ. Marseille đại diện cho một nhánh phát triển sớm, giữ nhiều đặc điểm của các bộ bài khắc gỗ truyền thống. RWS ra đời sau, mang theo một cách tiếp cận hình ảnh khác hẳn, được thiết kế có chủ đích để phục vụ việc luận giải trực quan.

Khác biệt về cách thể hiện lá Minor Arcana

Đây là điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất khi đặt hai bộ bài cạnh nhau. Trong Tarot de Marseille, các lá số từ Ách đến Mười của bốn chất Gậy, Chén, Kiếm, Xu được trình bày theo lối pip: nghĩa là hình ảnh chỉ đơn thuần lặp lại biểu tượng chất bài (ví dụ năm cây kiếm, sáu chiếc chén) được sắp xếp theo bố cục hình học đối xứng, không có nhân vật hay bối cảnh câu chuyện đi kèm. Người đọc bài theo hệ Marseille thường phải dựa vào số lượng, vị trí sắp xếp của các biểu tượng, cùng với truyền thống luận giải được truyền lại qua các trường phái, để rút ra ý nghĩa của từng lá.

Ngược lại, RWS xây dựng mỗi lá Minor Arcana như một cảnh minh họa hoàn chỉnh, có nhân vật, hành động, bối cảnh không gian cụ thể. Chẳng hạn một lá Kiếm không chỉ là hình ảnh những thanh kiếm xếp theo số lượng, mà là một cảnh có người, có tư thế, có biểu cảm gợi ý một tình huống cụ thể. Chính đặc điểm này khiến RWS trở thành hệ bài dễ tiếp cận hơn với người mới học tarot, vì hình ảnh tự thân đã gợi mở câu chuyện mà không đòi hỏi ghi nhớ hệ thống luận giải pip truyền thống. Tuy nhiên trong nhiều hệ phái huyền học, việc pip đơn giản của Marseille không hề bị xem là "thiếu chi tiết", mà ngược lại được xem là một dạng biểu tượng thuần túy, đòi hỏi người đọc bài vận dụng trực giác và tri thức truyền thống sâu hơn.

Khác biệt về thứ tự một số lá Major Arcana

Một điểm khác biệt quan trọng khác nằm ở thứ tự đánh số hai lá Major Arcana: Strength (Sức Mạnh) và Justice (Công Lý). Trong hệ RWS, Strength được đánh số VIII và Justice được đánh số XI. Trong khi đó, nhiều bộ Marseille truyền thống lại đặt Justice ở vị trí VIII và Strength ở vị trí XI, tức là ngược lại so với RWS.

Sự đảo vị trí này không phải là một sai sót, mà bắt nguồn từ những cách diễn giải khác nhau về trình tự biểu tượng học của bộ Major Arcana trong lịch sử phát triển tarot huyền học. Khi so sánh hoặc trích dẫn số thứ tự của hai lá này giữa các bộ bài, người viết và người đọc tarot cần luôn ghi rõ đang tham chiếu theo hệ đánh số nào, RWS hay Marseille, để tránh nhầm lẫn khi trao đổi hoặc tra cứu ý nghĩa lá bài. Đây là một quy ước cần thiết trong thực hành học thuật tarot, đặc biệt khi một người thực hành sử dụng song song nhiều bộ bài.

Khác biệt về phong cách hình ảnh Major Arcana

Ngoài vấn đề thứ tự, phong cách tạo hình của các lá Major Arcana giữa hai hệ cũng khác biệt rõ rệt. Marseille giữ lối vẽ mang tính biểu tượng, phẳng, với đường nét khắc gỗ cổ điển, màu sắc thường giới hạn trong bảng màu truyền thống (đỏ, vàng, xanh lam, da cam). Các nhân vật trong Marseille thường được thể hiện ở dạng biểu tượng tĩnh, không nhấn mạnh chi tiết biểu cảm hay bối cảnh không gian.

RWS thì khác, các lá Major được vẽ với chiều sâu bối cảnh, chi tiết biểu cảm khuôn mặt, cử chỉ tay, và các yếu tố phụ trợ (cây cỏ, động vật, kiến trúc nền) mang tính gợi ý biểu tượng dày đặc hơn. Điều này khiến RWS trở thành một hệ hình ảnh có tính "kể chuyện" cao, nơi từng chi tiết nhỏ trong tranh đều có thể được đưa vào luận giải, một đặc điểm được nhiều người thực hành tarot hiện đại đánh giá cao vì tính trực quan và dễ truyền đạt.

Ý nghĩa của việc lựa chọn hệ bài trong thực hành

Việc một người thực hành chọn Marseille hay RWS, hoặc dùng song song cả hai, phần lớn phụ thuộc vào trường phái huyền học mà họ theo đuổi cũng như cách họ muốn tiếp cận việc đọc bài. Những người theo hướng tiếp cận biểu tượng học cổ điển, chú trọng vào cấu trúc số học và hình học của Marseille, thường xem hệ pip là một dạng "ngôn ngữ thuần túy" chưa bị diễn giải sẵn, đòi hỏi người đọc tự kiến tạo ý nghĩa dựa trên nền tảng tri thức được truyền dạy.

Ngược lại, những người ưu tiên tính trực quan và khả năng tự học thường tìm đến RWS vì hình ảnh minh họa đầy đủ giúp việc ghi nhớ và luận giải trở nên tự nhiên hơn ngay từ những buổi thực hành đầu tiên. Không có hệ nào được xem là "cao cấp hơn" hệ còn lại trong thực hành huyền học; đây đơn thuần là hai truyền thống hình ảnh phát triển theo những logic biểu tượng khác nhau, cùng phục vụ mục đích luận giải tarot nhưng theo những con đường tiếp cận khác biệt.

Lưu ý khi đối chiếu và sử dụng song song hai hệ bài

Khi một người thực hành muốn học hoặc sử dụng cả hai hệ, một số điểm cần lưu ý để tránh nhầm lẫn trong quá trình luận giải. Trước hết là việc luôn xác định rõ đang làm việc với bộ bài nào trước khi tra cứu ý nghĩa lá Strength hay Justice, vì như đã nêu, số thứ tự của hai lá này bị đảo ngược giữa hai hệ. Thứ hai, khi đọc các lá Minor Arcana theo Marseille, người thực hành cần dựa vào truyền thống luận giải pip đi kèm (thường được truyền dạy riêng theo từng trường phái), thay vì áp dụng trực tiếp ý nghĩa hình ảnh minh họa của RWS lên các lá pip, vì hai hệ này không tương đương nhau về mặt biểu tượng thị giác.

Cuối cùng, việc một bộ bài được các bảo tàng lớn như British Museum lưu giữ và trưng bày, dù dưới dạng tái bản hay bản gốc, cũng phản ánh vị trí của tarot như một phần di sản văn hóa và biểu tượng học châu Âu, độc lập với vai trò huyền học mà mỗi hệ phái gán cho bộ bài trong thực hành của mình.

Tài liệu tham khảo