TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Số La Mã VIIII và XIIII trong Tarot de Marseille: Vì sao không nên sửa thành IX, XIV

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Trên nhiều bộ Tarot de Marseille, số 9 và 14 được in dưới dạng cộng dồn VIIII và XIIII thay vì dạng trừ IX và XIV quen thuộc ngày nay. Đây là đặc điểm lịch sử có thật của bộ bài, không phải lỗi đánh máy hay lỗi in ấn hiện đại. Khi phiên âm, mô tả hoặc sao chép lại hiện vật Marseille, người biên tập nên giữ nguyên VIIII và XIIII để tôn trọng tính xác thực của bản gốc, thay vì tự ý "sửa lại cho đúng" theo quy ước số La Mã hiện đại.

Số La Mã cộng dồn là gì và khác gì với dạng trừ

Trong cách đọc số La Mã mà phần lớn người hiện nay quen thuộc, số 9 được viết là IX (10 trừ 1) và số 14 được viết là XIV (10 cộng 4, với IV là 5 trừ 1). Đây gọi là hệ thống trừ, trong đó một chữ số nhỏ đứng trước chữ số lớn hơn để biểu thị phép trừ.

Tuy nhiên, hệ thống trừ này không phải là cách duy nhất và cũng không phải là cách cổ xưa nhất để viết số La Mã. Trước khi quy ước trừ trở nên phổ biến và chuẩn hóa, nhiều truyền thống viết số La Mã sử dụng cách cộng dồn thuần túy: số 9 được viết thành VIIII (5 cộng 4 đơn vị I), và số 14 được viết thành XIIII (10 cộng 4 đơn vị I). Cách viết này đơn giản hơn về mặt logic vì chỉ cộng các giá trị lại với nhau, không cần quy tắc trừ phức tạp.

VIIII và XIIII xuất hiện ở đâu trên lá Marseille

Theo các nguồn tham khảo về lịch sử Tarot de Marseille, nhiều bản in của bộ bài này sử dụng dạng số cộng dồn như VIIII và XIIII thay vì IX và XIV. Điều này thể hiện rõ nhất trên các lá thuộc bộ Ẩn chính (Major Arcana), nơi số thứ tự của lá bài được khắc hoặc in ở phần trên hoặc dưới của hình ảnh.

Cụ thể, lá số 9 trong bộ Ẩn chính, thường được biết đến với tên gọi Ẩn Sĩ (Le Hermite hoặc L'Ermite), trên một số bản Marseille mang số VIIII thay vì IX. Tương tự, lá số 14, thường là Tiết Độ (Tempérance), trên nhiều bản Marseille được đánh số XIIII thay vì XIV.

Sự xuất hiện của các dạng số này không giới hạn ở một bản in duy nhất mà lặp lại qua nhiều phiên bản khác nhau của Tarot de Marseille, cho thấy đây không phải là sai sót cá biệt của một thợ in mà là một quy ước in ấn được lặp lại có hệ thống trong truyền thống này.

Vì sao đây là đặc điểm lịch sử chứ không phải lỗi in ấn

Một điểm quan trọng cần làm rõ là cách viết VIIII và XIIII không nên bị hiểu nhầm là lỗi đánh máy hiện đại hay sai sót cần sửa chữa. Theo các nguồn tham khảo, đây là đặc điểm lịch sử của bộ bài, phản ánh quy ước viết số La Mã tồn tại trong giai đoạn bộ bài được khắc bản và in ấn.

Việc quy ước trừ (IX, XIV) trở thành chuẩn mực phổ biến trong số La Mã là một quá trình diễn ra dần dần qua nhiều thế kỷ, và không phải lúc nào cũng được áp dụng đồng nhất, kể cả trong các văn bản, bia khắc hay tài liệu in ấn ở châu Âu. Do đó, việc các nghệ nhân khắc bản Tarot de Marseille sử dụng dạng cộng dồn không phải là hiện tượng bất thường trong bối cảnh lịch sử in ấn nói chung.

Khi một hiện vật lịch sử mang đặc điểm này, việc bảo tồn đúng nguyên trạng cách viết số là cách để giữ được tính xác thực và giá trị tư liệu của hiện vật đó, thay vì áp đặt quy ước hiện đại lên một sản phẩm được tạo ra trong bối cảnh khác.

Vì sao không nên tự sửa VIIII thành IX khi phiên âm

Khi mô tả, phiên âm hoặc sao chép lại thông tin từ một lá bài Marseille cụ thể, việc tự ý sửa VIIII thành IX hoặc XIIII thành XIV sẽ làm mất đi thông tin xác thực về hiện vật gốc. Đây là vấn đề tương tự như khi phiên âm một văn bản cổ: người biên tập cần giữ nguyên cách viết, cách đánh vần, hoặc cách trình bày ban đầu, dù nó có khác biệt so với quy ước hiện đại.

Việc "sửa lại cho đúng" theo cách nghĩ số La Mã hiện đại có thể dẫn đến một số vấn đề. Trước hết, nó làm mất đi dấu hiệu nhận biết quan trọng giúp phân biệt các phiên bản khác nhau của Tarot de Marseille, vì không phải bản in nào cũng sử dụng dạng cộng dồn, và sự hiện diện hay vắng mặt của VIIII, XIIII có thể là một chi tiết giúp xác định niên đại hoặc dòng in ấn cụ thể. Thứ hai, việc sửa đổi này che giấu một đặc điểm lịch sử có giá trị nghiên cứu, khiến người đọc sau này không còn nhận biết được quy ước viết số nguyên bản của hiện vật.

Do đó, khi biên tập nội dung liên quan đến các lá bài Marseille cụ thể, nguyên tắc cơ bản là mô tả đúng những gì xuất hiện trên hiện vật, bao gồm cả cách viết số La Mã, thay vì chuẩn hóa theo cách viết hiện đại.

Ý nghĩa của việc giữ nguyên ký hiệu gốc trong nghiên cứu và thực hành Tarot

Đối với những người nghiên cứu hoặc thực hành với Tarot de Marseille, việc nhận biết và tôn trọng các đặc điểm in ấn như VIIII, XIIII mang một số ý nghĩa thực tiễn. Trước hết, nó giúp người thực hành phân biệt được các phiên bản Marseille khác nhau đang lưu hành, vì các nhà xuất bản khác nhau qua các thời kỳ có thể áp dụng hoặc không áp dụng quy ước cộng dồn này khi tái bản.

Thứ hai, việc hiểu rõ nguồn gốc của cách viết số giúp người thực hành tiếp cận bộ bài với sự tôn trọng đúng mức đối với truyền thống mà nó đại diện, thay vì coi các chi tiết như vậy là ngẫu nhiên hoặc không quan trọng. Trong hệ quy chiếu của Tarot de Marseille, mỗi chi tiết trên lá bài, từ hình ảnh, màu sắc, cho đến cách đánh số, đều là một phần của tổng thể được truyền lại qua nhiều thế hệ khắc bản và in ấn.

Cuối cùng, đối với những ai làm công việc biên tập, dịch thuật, hoặc mô tả lại các lá bài Marseille cho mục đích học thuật hoặc phổ biến kiến thức, việc giữ nguyên các ký hiệu gốc như VIIII và XIIII là một thực hành cẩn trọng cần thiết, giúp tránh việc vô tình làm sai lệch thông tin về hiện vật mà mình đang mô tả.

Phân biệt dữ kiện, diễn giải truyền thống và tổng hợp biên tập

Cần nói rõ ràng ở đây, các dữ kiện được xác nhận từ nguồn tham khảo là: nhiều lá Marseille sử dụng dạng số cộng dồn VIIII và XIIII thay vì IX và XIV, và cách in này là đặc điểm lịch sử của bộ bài chứ không phải lỗi đánh máy hiện đại.

Phần diễn giải mở rộng trong bài này, bao gồm việc giải thích cơ chế của hệ thống cộng dồn so với hệ thống trừ, ví dụ cụ thể về lá Ẩn Sĩ và Tiết Độ, cũng như các khuyến nghị về thực hành biên tập và phiên âm, là phần tổng hợp mang tính biên tập dựa trên logic suy luận từ dữ kiện gốc, nhằm giúp người đọc hiểu sâu hơn về bối cảnh và ứng dụng thực tế của thông tin này. Người đọc quan tâm đến chi tiết học thuật sâu hơn về niên đại hoặc dòng in ấn cụ thể nên tham khảo trực tiếp các nguồn chuyên khảo về lịch sử Tarot de Marseille.

Tài liệu tham khảo