TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Vì sao lá XIII trong Tarot de Marseille thường không có tên?

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Trong phần lớn các bộ Tarot de Marseille cổ, lá mang số thứ tự XIII được in với số La Mã đầy đủ nhưng ô dành cho tên lá lại để trống, khác với mọi lá Arcane Lớn khác đều có tên đi kèm số. Đây không phải lỗi in ấn ngẫu nhiên ở một vài bản mà là một quy ước lặp lại có hệ thống qua nhiều xưởng in khác nhau. Tuy nhiên, không phải mọi bản Marseille đều tuân theo quy ước này: bản Jean Noblet là một ngoại lệ được ghi nhận, khi lá XIII ở đó mang tên LAMORT.

Cấu trúc đặt tên trong bộ Marseille và vị trí đặc biệt của lá XIII

Bộ Tarot de Marseille tuân theo một cấu trúc chuẩn hóa cho hai mươi hai lá Arcane Lớn: mỗi lá được đánh số La Mã ở phần trên hoặc dưới khung hình, đồng thời có tên gọi được in bằng chữ, thường ở cạnh dưới của lá. Cấu trúc này giữ tính nhất quán xuyên suốt bộ bài, từ Le Bateleur (I) đến Le Monde (XXI), tạo thành một hệ thống định danh kép: vừa bằng số, vừa bằng chữ.

Lá XIII là trường hợp phá vỡ tính nhất quán đó. Số La Mã XIII vẫn xuất hiện đầy đủ theo đúng vị trí quy ước, nhưng ô chữ dành cho tên lá lại bị bỏ trống. Hình ảnh trên lá vẫn được khắc họa rõ ràng, thường là một bộ xương cầm lưỡi hái đang gặt trên nền đất có các bộ phận cơ thể người, nhưng phần chữ định danh biến mất. Đây là điểm khiến lá XIII trở thành một trường hợp riêng biệt trong toàn bộ hệ thống hai mươi hai lá.

Bằng chứng từ các bộ Marseille cổ

Theo các tư liệu về lịch sử in ấn Tarot de Marseille, việc để trống tên tại lá XIII xuất hiện lặp lại ở nhiều bộ bài được sản xuất qua các thời kỳ và bởi các xưởng khắc khác nhau. Tính lặp lại này là điểm quan trọng: nếu chỉ một bản duy nhất thiếu tên, có thể xem đó là sơ suất của thợ khắc hoặc lỗi bản in cụ thể. Nhưng khi hiện tượng này xuất hiện ở nhiều bộ độc lập, nó cho thấy đây là một quy ước được truyền lại và duy trì có chủ đích trong truyền thống khắc in Marseille, chứ không phải một tai nạn kỹ thuật đơn lẻ.

Điều cần nhấn mạnh là các nguồn tư liệu không khẳng định một lý do duy nhất, được ghi chép rõ ràng, giải thích tại sao quy ước này hình thành. Những gì có thể xác nhận chắc chắn là sự tồn tại của hiện tượng và tính lặp lại của nó qua các bản in, chứ không phải một tuyên bố về động cơ hay ý đồ nguyên thủy của người tạo ra quy ước.

Bản Jean Noblet: ngoại lệ đáng chú ý

Không phải mọi bộ Marseille đều thiếu tên ở lá XIII. Bản Jean Noblet là một ví dụ ngoại lệ được ghi nhận rõ ràng, trong đó lá XIII mang tên LAMORT được in đầy đủ. Sự tồn tại của ngoại lệ này có ý nghĩa quan trọng đối với cách hiểu hiện tượng: nó cho thấy không thể áp đặt một quy tắc tuyệt đối "mọi bộ Marseille đều không có tên ở lá XIII" cho toàn bộ dòng bài này.

Việc có ít nhất một bản đối lập với xu hướng chung buộc người nghiên cứu và người thực hành phải thận trọng khi mô tả hiện tượng. Thay vì nói "Tarot de Marseille không đặt tên cho lá XIII" như một quy luật tuyệt đối, cách diễn đạt chính xác hơn là "phần lớn các bộ Marseille để trống tên lá XIII, ngoại trừ một số bản như Jean Noblet". Sự khác biệt về cách diễn đạt này quan trọng vì nó phản ánh đúng bức tranh tư liệu thực tế, tránh đơn giản hóa quá mức một hiện tượng vốn có sắc thái.

Cách gọi Arcane sans nom trong biên tập và thực hành hiện đại

Trong giới biên tập, xuất bản và thực hành Tarot hiện đại, lá XIII thường được gọi bằng cụm từ tiếng Pháp Arcane sans nom, nghĩa đen là "Ẩn ngữ không tên". Cách gọi này xuất phát trực tiếp từ đặc điểm hình thức đã nêu ở trên: đây là lá duy nhất trong bộ Arcane Lớn thiếu tên chữ trong khi vẫn giữ số thứ tự.

Cách gọi Arcane sans nom được sử dụng như một quy ước ngôn ngữ trung lập, giúp người viết và người đọc tham chiếu đến lá bài mà không cần gán một tên gọi cụ thể nào, đặc biệt khi thảo luận về các bản in không có tên. Đây là cách các nhà biên tập và người nghiên cứu hiện đại xử lý sự thiếu vắng tên gọi một cách nhất quán, thay vì tự ý gán một cái tên không có trong tư liệu gốc của bản in đang được thảo luận.

Việc dùng thuật ngữ này cũng phản ánh một nguyên tắc biên tập cẩn trọng: khi tư liệu gốc không cung cấp thông tin (ở đây là tên lá), người viết không nên tự thêm vào một cách tùy tiện, mà nên có một cách gọi minh bạch để ghi nhận đúng tình trạng của nguồn.

Phân biệt giữa dữ kiện tư liệu và diễn giải truyền thống

Cần phân tách rõ ràng hai lớp thông tin khi tiếp cận chủ đề này. Lớp thứ nhất là dữ kiện có thể xác minh từ tư liệu về lịch sử in ấn: số La Mã XIII được in, ô tên bị bỏ trống ở phần lớn các bản, riêng bản Jean Noblet có tên LAMORT. Đây là những quan sát trực tiếp về hình thức vật lý của các bộ bài đã tồn tại.

Lớp thứ hai là các diễn giải mang tính truyền thống hoặc thuộc về các trường phái thực hành Tarot khác nhau, xoay quanh ý nghĩa của việc một Ẩn ngữ Lớn không mang tên. Trong nhiều dòng thực hành, sự thiếu vắng tên gọi tại vị trí này được xem như một đặc điểm mang tính biểu tượng riêng của lá bài, khác biệt với hai mươi mốt lá còn lại vốn đều có tên rõ ràng. Tuy nhiên, những diễn giải mang tính biểu tượng này thuộc về truyền thống thực hành và quan điểm của từng trường phái, không phải là một sự kiện lịch sử có thể xác minh bằng tư liệu in ấn. Bài viết này tập trung vào lớp dữ kiện thứ nhất, đồng thời ghi nhận sự tồn tại của lớp diễn giải thứ hai như một phần của bối cảnh thực hành rộng hơn, mà không đi sâu khẳng định hay bác bỏ bất kỳ cách diễn giải cụ thể nào.

Ý nghĩa của việc hiểu đúng nguồn gốc hiện tượng này

Đối với người học hoặc thực hành Tarot de Marseille, việc nắm được bối cảnh in ấn của lá XIII giúp tránh hai xu hướng dễ mắc phải. Xu hướng thứ nhất là coi việc thiếu tên là một lỗi cần "sửa" hoặc một khiếm khuyết của bộ bài, trong khi thực tế đây là một đặc điểm mang tính lịch sử, lặp lại có hệ thống qua nhiều bản in độc lập. Xu hướng thứ hai là khái quát hóa quá mức, cho rằng đây là quy luật tuyệt đối áp dụng cho mọi bộ Marseille không có ngoại lệ, trong khi bản Jean Noblet đã cho thấy điều ngược lại.

Cách tiếp cận cẩn trọng, tôn trọng đúng những gì tư liệu ghi nhận, sẽ giúp người đọc có nền tảng vững chắc hơn khi tiếp tục tìm hiểu sâu về lịch sử và các dị bản của Tarot de Marseille, đồng thời phân biệt rõ ràng giữa phần dữ kiện in ấn và phần diễn giải mang tính biểu tượng thuộc về các truyền thống thực hành khác nhau.

Tài liệu tham khảo