TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Tarocchi Mantegna là gì? Có phải một bộ Tarot không?

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Tarocchi Mantegna là tên thường dùng cho hai loạt gồm 50 tranh khắc Ý thế kỷ XV, nhưng chúng không phải một bộ Tarot theo cấu trúc bài chơi hay bài bói. Bảo tàng Metropolitan nêu rõ loạt tranh này không do Andrea Mantegna thực hiện và thiếu bốn chất, lá số cùng lá hình cần có của một bộ Tarot. Tên gọi lịch sử dễ gây nhầm; giá trị chính của chúng là một chương trình hình ảnh–giáo dục về trật tự con người, nghệ thuật, đức hạnh, hành tinh và các tầng vũ trụ.

Vì sao lại có tên “Tarocchi Mantegna”?

Tên “Tarocchi Mantegna” đã được dùng lâu trong lịch sử sưu tập và in khắc, nên vẫn xuất hiện trong catalogue bảo tàng. Tuy nhiên, tên ấy không chứng minh hai điều thường bị suy ra: đây không phải là bộ tarot đúng nghĩa, và cũng không có cơ sở chắc chắn để gán tác phẩm cho họa sĩ Andrea Mantegna. Morgan Library gọi chúng là “Mantegna Tarot” theo thói quen nhưng lưu ý rõ đây là một bộ tranh khắc đặc biệt, không phải tarot thật và không do Mantegna thực hiện.

Trong nghiên cứu lịch sử, giữ lại tên truyền thống là cách giúp người đọc tìm đúng hiện vật. Còn khi mô tả bản chất, nên dùng các từ chính xác hơn như “loạt tranh khắc”, “bộ 50 bản in” hoặc “Tarocchi thuộc E-series/S-series”, tùy bộ đang được catalogue nhắc tới.

Cấu trúc 50 bản in

Theo Metropolitan Museum of Art, bộ gồm 50 tranh khắc. Các bản được tổ chức thành năm nhóm mười, trình bày những cấp bậc và tri thức theo một trật tự Phục Hưng. Một nhóm nói về các điều kiện hay tầng lớp của con người; nhóm khác nêu các Nàng Thơ và Apollo; tiếp theo là nghệ thuật và khoa học; rồi đến các Đức hạnh, hành tinh và các thiên cầu.

Chính cấu trúc năm nhóm mười khiến Tarocchi Mantegna khác hẳn bộ tarot 78 lá. Nó không có bốn chất bài, các lá số từ Át đến Mười hay nhóm lá triều đình. Vì thiếu các thành phần đó, không thể lấy các quy tắc trải Tarot hiện đại rồi áp trực tiếp lên 50 hình khắc này.

Nó có phải là bộ bài chơi không?

Cleveland Museum of Art ghi rằng từ *tarocchi* vốn có thể chỉ trò chơi bài, nhưng ngày nay việc dùng tên này cho bộ tranh khắc được hiểu là một cách gọi nhầm. Nhiều nhà nghiên cứu xem loạt 50 hình như một công cụ giáo dục hoặc chương trình thị giác của văn hóa nhân văn thế kỷ XV, có thể được lập để mô tả mô hình triết học về vũ trụ và vị trí con người trong đó.

Điều này không làm bộ tranh kém liên quan đến lịch sử biểu tượng. Ngược lại, nó cho thấy cùng thời kỳ với những bộ bài sớm, các nghệ nhân và người học đã dùng hình in để hệ thống hóa tri thức, cấp bậc xã hội, nghệ thuật, đức hạnh và bầu trời. Chỉ cần phân biệt mục đích hiện vật với thực hành Tarot về sau.

Năm nhóm hình tượng nói về điều gì?

Nhóm đầu thường được gọi là các “điều kiện của con người”, từ các địa vị thấp đến nhân vật quyền lực. Các nhóm sau đưa người xem đi qua Apollo và các Nàng Thơ, bảy nghệ thuật tự do cùng những tri thức khác, rồi đến các Đức hạnh và thiên thể. Toàn bộ trình tự tạo nên một bậc thang biểu tượng, từ đời sống con người đến một vũ trụ quan có cấu trúc.

Vì các hình được đánh số và đặt vào nhóm, người đọc hiện đại dễ tưởng đây là “lá Ẩn Chính”. Sự giống nhau chỉ nằm ở việc cả hai cùng dùng hình tượng có đánh số. Tarocchi Mantegna không có bằng chứng catalogue cho thấy nó vận hành như nhóm trump của một bộ tarot tiêu chuẩn.

E-series và S-series là gì?

Các bảo tàng thường phân biệt hai loạt tranh khắc liên quan bằng ký hiệu E và S, dựa trên chữ cái ở một số bản in trong nhóm đầu. Đây là cách nhận diện của giới lịch sử nghệ thuật, không phải hai “bộ bài bói” khác nhau. Nguồn gốc, tác giả chính xác và mối quan hệ giữa hai loạt vẫn là đề tài nghiên cứu; vì vậy không nên gán một tên tác giả chắc chắn khi catalogue chỉ nêu giả định.

Khi xem hình trực tuyến, hãy kiểm tra mô tả hiện vật có ghi E-series hay S-series, bảo tàng giữ bản nào và số catalogue bao nhiêu. Cách này hữu ích hơn việc chỉ tìm “Mantegna Tarot”, bởi tên phổ thông có thể dẫn đến bản sao hiện đại hoặc nội dung trải bài không liên quan tới lịch sử tranh khắc.

Liên hệ với Tarot thật nằm ở đâu?

Tarocchi Mantegna thuộc cùng không gian văn hóa thị giác Ý thế kỷ XV với những hình ảnh bài lá và các biểu tượng đạo đức–vũ trụ. Nó giúp người nghiên cứu hiểu bối cảnh mà hình tượng được sắp xếp, đánh số và lưu hành qua kỹ thuật khắc in. Tuy nhiên, quan hệ bối cảnh không đồng nghĩa đồng nhất cấu trúc.

Tarot thật có lịch sử riêng với bộ bài, chất bài, trump, người chơi và về sau là các truyền thống chiêm nghiệm hoặc bói bài. Một bài về Tarocchi Mantegna nên dừng ở lịch sử hình ảnh, không dùng nó làm chứng cứ rằng mọi biểu tượng Phục Hưng đều vốn là hệ bói Tarot.

Cách tra cứu không bị nhầm

Hãy tìm trong catalogue của Morgan Library, Metropolitan Museum of Art hoặc Cleveland Museum of Art với các tên “Master of the E-Series Tarocchi”, “Mantegna Tarocchi” hay tên từng hình. Đọc phần mô tả về chất liệu, niên đại, loạt in và nhóm biểu tượng. Nếu một trang giới thiệu cách trải “Mantegna Tarot”, cần phân biệt đó là sáng tạo hay diễn giải đương đại, không phải mô tả chức năng gốc của hiện vật.

Việc đặt câu hỏi “có phải tarot không?” là điểm khởi đầu tốt. Câu trả lời ngắn là không theo nghĩa bộ bài chuẩn; nhưng bộ tranh vẫn quan trọng với lịch sử biểu tượng, in khắc và văn hóa tri thức Ý thời Phục Hưng.

Tóm tắt

Tarocchi Mantegna là hai loạt 50 tranh khắc Ý thế kỷ XV, không phải Tarot 78 lá và không được xác nhận là tác phẩm của Andrea Mantegna. Các hình tổ chức tri thức về con người, nghệ thuật, đức hạnh, hành tinh và vũ trụ. Nhìn nó như hiện vật lịch sử hình ảnh giúp tránh lẫn giữa tên gọi sưu tập truyền thống với bộ Tarot dùng cho trò chơi hoặc bói bài.

Tài liệu tham khảo