TỬ VIHÀNG NGÀY
Mở bộ công cụ

Urania’s Mirror là gì? Lịch sử bộ thẻ chòm sao thế kỷ XIX

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Urania’s Mirror, hay *A View of the Heavens*, là bộ 32 thẻ minh họa chòm sao xuất bản tại London khoảng năm 1825 để đi kèm sách nhập môn thiên văn của Jehoshaphat Aspin. Mỗi thẻ là tranh khắc tô màu; ở một số bản, vị trí sao được đục lỗ để có thể đưa lên nguồn sáng và nhìn mô phỏng bầu trời. Đây là dụng cụ học thiên văn bằng hình ảnh, không phải bộ bài Tarot hay hệ thẻ dự đoán.

Urania’s Mirror xuất hiện trong bối cảnh nào?

Đầu thế kỷ XIX, thiên văn học phổ thông được trình bày qua sách, bản đồ sao, quả cầu thiên văn và các dụng cụ trực quan. Urania’s Mirror ra đời trong bối cảnh ấy, dùng những thẻ riêng lẻ để người mới làm quen với tên, hình dạng và vị trí các chòm sao. Library of Congress lưu một bộ có nhan đề đầy đủ *Urania’s Mirror, or, A View of the Heavens*, xuất bản ở London năm 1825.

Tên Urania lấy từ nàng thơ thiên văn học trong truyền thống Hy Lạp–La Mã. Tuy nhiên, bộ thẻ không nên bị đọc như một hiện vật nghi lễ hay bói bài. Catalogue Library of Congress xếp nó vào thiên văn và tranh chòm sao; mục đích công bố gắn với sách *A Familiar Treatise on Astronomy*.

Bộ thẻ có bao nhiêu tấm?

Các catalogue của Library of Congress, Morgan Library và Royal Museums Greenwich mô tả bộ gồm 32 thẻ. Mỗi thẻ có thể trình bày một hoặc nhiều chòm sao, vì việc chia bầu trời theo thẻ không hoàn toàn trùng với danh sách chòm sao hiện đại. Có thẻ ghép nhiều hình để người dùng nhìn được một vùng trời liên tục.

Số 32 là cấu trúc của bộ giáo cụ, không phải số lượng “cung hoàng đạo”. Hoàng đạo chỉ là một phần trong bầu trời được mô tả. Vì vậy, không nên dùng Urania’s Mirror để suy ra rằng thế kỷ XIX chỉ công nhận 32 chòm sao, hay đồng nhất thẻ chòm sao với 12 cung hoàng đạo trong chiêm tinh.

Kỹ thuật đục lỗ có tác dụng gì?

Điểm đặc sắc nhất của một số bản Urania’s Mirror là các lỗ nhỏ tại vị trí sao. Library of Congress ghi rằng thẻ bản thứ hai có cả sao của các chòm lân cận và các lỗ được làm theo kích cỡ phản ánh độ sáng tương đối. Khi cầm thẻ trước ánh sáng, các lỗ tạo ra một mô phỏng trực quan của sao trên nền hình minh họa.

Morgan Library cũng mô tả 32 thẻ được tô màu thủ công, có lưng giấy mỏng và lỗ tương ứng với các sao sáng. Đây là một lựa chọn thiết kế để việc học không chỉ dựa vào tên và nét vẽ: người dùng có thể so hình tượng thần thoại với mô hình điểm sáng.

Tranh chòm sao được vẽ như thế nào?

Các thẻ dùng hình người, thú vật, dụng cụ hoặc nhân vật thần thoại để nối các sao thành một hình dễ nhớ. Lối vẽ này kế thừa truyền thống bản đồ sao cổ, trong đó chòm sao vừa là tập hợp sao vừa là một hình tượng được quy ước. Hình minh họa giúp nhận diện nhưng không phải ảnh chụp bầu trời.

Khi xem bản in, cần tách ba lớp: những chấm/lỗ là vị trí sao; đường nét và hình người/thú là phép biểu diễn; tên gọi là quy ước của truyền thống bản đồ. Tách lớp như vậy tránh việc hiểu hình vẽ là một vật thể thật đang tồn tại trên trời.

Ai làm ra Urania’s Mirror?

Library of Congress ghi bộ thẻ đi kèm chuyên luận của Jehoshaphat Aspin và có các tên Richard Rouse Bloxam, Sidney Hall. Mỗi tấm khắc có chữ “Sidy. Hall, Sculpt.”, chỉ người khắc Sidney Hall. Một quảng cáo mở đầu từng nói thiết kế do “một phụ nữ trẻ” tạo ra; catalogue sau này nhận diện Reverend Richard Rouse Bloxam trong dữ liệu liên quan đến thiết kế.

Lịch sử ghi công của các ấn phẩm thế kỷ XIX đôi khi phức tạp giữa tác giả sách, người thiết kế, người khắc và nhà xuất bản. Bài viết giữ đúng các tên catalogue nêu, không gán một người duy nhất là tác giả toàn bộ nếu mô tả hiện vật cho thấy nhiều vai trò.

Những chòm sao nào có trong bộ?

Royal Museums Greenwich lưu danh mục từng thẻ, từ Draco và Ursa Minor đến Cassiopeia, Cepheus, Perseus, Auriga, Ursa Major và nhiều nhóm khác. Điều đó cho thấy Urania’s Mirror bao quát bầu trời quan sát được trong bối cảnh xuất bản Anh, chứ không chỉ minh họa các chòm sao nổi tiếng của hoàng đạo.

Tên và ranh giới chòm sao trong các bộ lịch sử có thể khác với hệ chuẩn hóa hiện nay. Một thẻ có thể có các tên ít gặp hoặc những nhóm sao đã đổi quy ước. Khi đối chiếu với bản đồ hiện đại, hãy giữ nguyên tên trên thẻ như dữ liệu lịch sử, rồi mới tìm tương quan nếu cần.

Khác gì với bản đồ sao và Tarot?

Bản đồ sao thường thể hiện một vùng trời trên mặt phẳng, còn Urania’s Mirror chia nội dung thành các thẻ cầm tay có hình tượng và lỗ sao. Đây là khác biệt về hình thức học tập. Nó cũng khác Tarot: tuy đều là các thẻ có hình, Urania’s Mirror không có bốn chất, không có cấu trúc 78 lá và không được catalogue như một bộ bói bài.

Sự giống nhau ở dạng thẻ không đủ để chuyển nghĩa từ hệ này sang hệ khác. Một thẻ Cassiopeia của Urania’s Mirror trước hết là công cụ định danh chòm sao, không mặc định là một lá bài có ý nghĩa dự đoán cá nhân.

Giá trị đối với lịch sử chiêm tinh và hình ảnh bầu trời

Urania’s Mirror cho thấy thế kỷ XIX vẫn dùng các hình tượng truyền thống để dạy về bầu trời. Nhờ vậy, nó hữu ích khi nghiên cứu giao điểm giữa thiên văn học phổ thông, thần thoại cổ điển và lịch sử bản đồ sao. Từ hiện vật này, người đọc có thể thấy cách một hình tượng chòm sao được in, tô màu và biến thành công cụ học tập.

Đó là giá trị lịch sử của bộ thẻ, khác với việc dùng vị trí hành tinh trong một lá số chiêm tinh. Bài hiện vật không thay thế bài về cung, hành tinh hay kỹ thuật lập bản đồ sao; nó cung cấp bối cảnh hình ảnh và vật chất cho lịch sử quan sát bầu trời.

Tóm tắt

Urania’s Mirror là bộ 32 thẻ chòm sao ở London khoảng 1825, tạo để hỗ trợ học thiên văn. Các thẻ khắc, tô màu và trong một số bản được đục lỗ để mô phỏng sao khi soi sáng. Bộ thẻ quan trọng vì kết hợp bản đồ sao, hình tượng cổ điển và kỹ thuật in trong một giáo cụ cầm tay; nó không phải Tarot hay công cụ bói.

Tài liệu tham khảo