Thực Đơn Mâm Cơm Cúng Tất Niên: Ba Miền, Mâm Chay Và Công Ty
Trả lời nhanh
Thực đơn mâm cơm cúng Tất niên có thể bắt đầu bằng cơm hoặc xôi, món chính, món canh, rau, món phụ, hương hoa và lễ vật theo nếp gia đình. Mâm chay, mâm mặn, mâm ba miền hay mâm công ty khác nhau ở món ăn và cách sắp xếp, nhưng đều cần gọn gàng, trang nghiêm. Bài dưới gợi ý từng thực đơn.
Ý nghĩa mâm cơm Tất niên
“Tất niên” nghĩa là hoàn tất năm. Mâm cơm cuối năm dùng để kính cáo với thần linh, mời gia tiên về sum họp, tạ ơn sự hộ trì trong năm cũ và cầu năm mới hanh thông. Sau lễ, con cháu cùng thọ lộc, bỏ qua bất hòa và quây quần trước thời khắc chuyển năm.
Tất niên còn gắn với việc sửa soạn nhà cửa, mộ phần và bàn thờ. Nhiều gia đình đi tảo mộ, thắp hương mời tổ tiên rồi mới làm lễ tại nhà.
Cúng Tất niên khi nào?
Nếp phổ biến làm lễ vào chiều hoặc tối ngày cuối cùng tháng Chạp. Gia đình bận việc có thể chọn ngày cuối năm phù hợp trước đó, theo gia phong. Mâm Tất niên và mâm Giao thừa là hai lễ khác nhau:
| Lễ | Mục đích chính | Thời điểm thường gặp |
|---|---|---|
| Tất niên | Kính cáo hoàn tất năm, mời gia tiên đoàn tụ | Chiều/tối ngày cuối tháng Chạp hoặc ngày cuối năm gia đình chọn |
| Giao thừa | Lễ Trừ tịch, tiễn cũ đón mới | Thời khắc chuyển giao năm |
Không cần gộp hai mâm thành một nếu gia đình vẫn giữ đủ hai lễ.
Lễ vật nền của mâm Tất niên
- Hương và đèn/nến.
- Hoa tươi.
- Mâm quả.
- Trầu cau theo nếp nhà.
- Trà, rượu và nước.
- Xôi, bánh chưng hoặc bánh tét.
- Mâm cơm chay hoặc mặn.
Các danh sách tam sên, heo quay, gà, bánh bao, cháo và vàng mã trong bản cũ thuộc nhiều truyền thống khác nhau; không phải một nhà phải chuẩn bị tất cả. Trước hết cần xác định đang cúng gia tiên, thần linh tại nhà hay Tất niên doanh nghiệp.
Thực đơn Tất niên miền Bắc
Mâm 4 bát, 4 đĩa
Bốn bát:
- Canh măng chân giò.
- Canh bóng thả.
- Miến nấu.
- Canh mọc.
Bốn đĩa:
- Gà luộc.
- Giò lụa.
- Chả quế hoặc thịt luộc.
- Bánh chưng/xôi gấc và dưa hành bày kèm tùy cách chia đĩa.
Mâm cỗ lớn xưa có thể dùng sáu bát, tám đĩa với măng, bóng, mực, nấm, miến, mọc, cá kho và món xào. Đây là quy mô của một số gia đình Bắc Bộ, không phải chuẩn bắt buộc.
Mâm Bắc gọn 6 món
- Bánh chưng.
- Gà luộc.
- Giò lụa.
- Nem rán.
- Canh măng.
- Dưa hành.
Thực đơn Tất niên miền Trung
Miền Trung có nhiều tiểu vùng; mâm Huế, Quảng, duyên hải và cao nguyên khác nhau. Nhóm món bản lịch sử lưu gồm:
- Giò lụa Huế hoặc giò địa phương.
- Gà bóp rau răm.
- Thịt heo luộc.
- Măng khô ninh.
- Miến.
- Ram rán.
- Bánh chưng hoặc bánh tét tùy vùng.
- Dưa món, tré, nem chua hoặc món nhà vẫn dùng.
Khí hậu và sản vật địa phương quyết định thực đơn nhiều hơn một công thức chung cho toàn miền.
Thực đơn Tất niên miền Nam
- Bánh tét.
- Thịt kho trứng với nước dừa.
- Canh khổ qua nhồi thịt.
- Canh măng hầm xương.
- Củ kiệu hoặc rau củ ngâm nước mắm.
- Gỏi tôm thịt hoặc gỏi gà.
- Giò chả.
- Thịt luộc.
VOV ghi nhận mâm cơm Tết miền Tây phản ánh sản vật nông nghiệp và ý niệm dâng thành quả lao động cho ông bà. Canh khổ qua mang lời cầu điều khó nhọc đi qua; bánh tét và thịt kho là những món dùng trong nhiều ngày Tết.
Mâm Tất niên chay
Một mâm chay cân đối có thể chọn:
- Xôi gấc hoặc bánh chưng chay.
- Nem rau củ.
- Giò nấm.
- Đậu phụ kho nấm.
- Miến xào rau củ.
- Canh nấm hạt sen.
- Dưa góp hoặc củ kiệu chay.
- Chè đậu xanh hoặc chè hạt sen.
Nếu nhà có ban Phật, mâm dâng Phật đặt riêng và hoàn toàn không dùng nguyên liệu động vật. Mâm gia tiên có thể chay hoặc mặn tùy nếp nhà.
Mâm Tất niên đơn giản
Không cần làm đủ bát–đĩa để giữ ý lễ. Một mâm nhỏ có thể gồm:
- Xôi hoặc bánh chưng/bánh tét.
- Gà luộc, thịt luộc hoặc món chay chính.
- Một món canh.
- Một món rau/xào.
- Hoa quả, hương, hoa, trà rượu.
Chọn món người trong nhà cùng dùng sau khi hạ lễ để tránh dư thừa và giữ đúng ý bữa cơm đoàn tụ.
Mâm cúng Tất niên công ty
Lễ Tất niên doanh nghiệp thường hướng đến thần linh cai quản nơi kinh doanh và tổng kết một năm làm việc. Mâm gọn có thể gồm:
- Hương, đèn, hoa và quả.
- Trà, rượu, nước.
- Xôi chè hoặc bánh.
- Gà luộc/heo quay theo nếp địa phương, hoặc mâm chay.
- Gạo, muối và lễ vật riêng nếu người chủ lễ hướng dẫn.
Không dùng bài khấn gia tiên cho mâm công ty. Thứ tự ban thờ và lễ vật cần theo người quản lý cơ sở, Thổ thần địa phương hoặc người chủ lễ đã được doanh nghiệp mời.
Cách bày mâm Tất niên
- Lau dọn bàn thờ và bếp trước khi nấu.
- Đặt hoa, quả, hương đèn cân đối, không che bát hương.
- Bày xôi/bánh và món chính ở giữa, canh cùng món phụ hai bên.
- Bàn thờ chật thì dùng bàn con sạch thấp hơn phía trước.
- Tách mâm Phật, mâm gia tiên và mâm ngoài trời nếu nhà có đủ các ban.
- Thắp hương và dùng bài khấn Tất niên đã xác định nguồn; bài này không tự biên soạn lời khấn.
- Sau khi hoàn lễ, hạ mâm để cả nhà thọ lộc và dùng bữa.
Tóm tắt
Mâm Tất niên là mâm tạ năm cũ và mời gia tiên đoàn tụ, khác với lễ Giao thừa. Bắc thường có bánh chưng, gà, giò, nem và canh; Trung theo sản vật từng tiểu vùng; Nam nổi bật bánh tét, thịt kho, canh khổ qua và củ kiệu. Có thể làm chay hoặc mâm gọn; đúng gia phong quan trọng hơn số lượng món.
Câu hỏi thường gặp
Tất niên có bắt buộc cúng ngày 30 Tết không?
Không phải năm âm lịch nào cũng có ngày 30. Lễ thường làm vào ngày cuối tháng Chạp hoặc ngày cuối năm phù hợp theo gia đình.
Mâm Tất niên có dùng chung với Giao thừa không?
Hai lễ có mục đích và thời điểm khác nhau. Gia đình có thể chuẩn bị riêng hoặc sắp xếp theo nếp nhà, nhưng không nên lẫn đối tượng cúng.
Cúng Tất niên chay được không?
Có. Mâm chay hoàn toàn phù hợp với gia đình theo Phật hoặc muốn giữ lễ thanh tịnh; món cần đủ cơm/xôi, món chính, rau và canh theo điều kiện.
Nguồn tham khảo
- Snapshot chính chủ Tử Vi Hàng Ngày ngày 18/09/2021.
- VietnamPlus, “Mâm cơm cúng Tất niên cuối năm”.
- VietnamPlus, “Mâm cỗ Tết Nguyên đán truyền thống xưa và nay”.
- VOV, tư liệu mâm cơm ngày Tết ở miền Tây.
Đọc thêm cách cúng Tất niên và mâm cơm cúng ngày Tết.
Nguồn biên soạn: Dữ liệu do Tử Vi Hàng Ngày tổng hợp và Ban biên tập biên soạn.