Ngũ hành tương sinh là gì? Bảng sinh nhập và sinh xuất

Biên soạn: Ban biên tập Tử Vi Hàng Ngày · Trưởng ban: Tử Vi Friedo

Trả lời nhanh

Ngũ hành tương sinh là vòng nuôi dưỡng và tiếp nối giữa năm hành: Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy và Thủy sinh Mộc. Mỗi hành vừa được một hành khác sinh cho, gọi là sinh nhập, vừa sinh ra hành kế tiếp, gọi là sinh xuất. Hai chiều đều thuộc tương sinh nhưng tác dụng đối với bản mệnh không giống nhau.

Bảng Ngũ hành tương sinh

Vòng sinh có thể ghi gọn:

Mộc → Hỏa → Thổ → Kim → Thủy → Mộc

Trật tự này được chép rõ trong thiên Ngũ hành của *Bạch Hổ Thông*: năm hành thay nhau chuyển sinh nên có đầu cuối tiếp nối. *Thượng Thư – Hồng Phạm* đặt nền tảng bằng năm tính chất: Thủy nhuận hạ, Hỏa viêm thượng, Mộc khúc trực, Kim tòng cách và Thổ giá sắc.

Sinh nhập và sinh xuất khác nhau thế nào?

Lấy mệnh Mộc làm ví dụ:

• Thủy sinh Mộc: Mộc nhận khí từ Thủy, gọi là sinh nhập.
• Mộc sinh Hỏa: Mộc đưa khí sang Hỏa, gọi là sinh xuất.
• Mộc gặp Mộc: cùng hành, gọi là tương hợp hoặc đồng hành.

Trong phép chọn màu, vật phẩm hoặc bố cục đơn giản, sinh nhập thường được ưu tiên khi cần bồi dưỡng bản hành. Sinh xuất vẫn là quan hệ thuận vòng nhưng làm bản hành phát tiết khí để nuôi hành con. Bởi vậy không nên gọi mọi màu thuộc cả hai phía đều “hợp nhất”.

Mộc sinh Hỏa

Mộc là nhiên liệu để Hỏa phát sinh và tiếp tục cháy. Trong tượng pháp, cây khô, gỗ và cỏ làm Hỏa có chỗ nương. Mộc vì sinh Hỏa nên được gọi là mẹ, Hỏa là con.

• Với người mệnh Hỏa, màu xanh lá thuộc Mộc là màu sinh nhập.
• Với người mệnh Mộc, đỏ, hồng, cam, tím thuộc Hỏa là màu sinh xuất.
• Khi Mộc quá ít mà Hỏa quá vượng, Mộc dễ bị tiết; khi Mộc đủ và Hỏa có chỗ dùng, dòng sinh mới thông.

Hỏa sinh Thổ

Hỏa đốt vật chất thành tro, tro trở về đất, nên nói Hỏa sinh Thổ. Trong bố cục phong thủy, Hỏa thường được dùng làm hành trung gian giữa Mộc và Thổ: Mộc sinh Hỏa rồi Hỏa sinh Thổ.

• Màu đỏ, hồng, cam, tím sinh nhập cho Thổ.
• Vàng và nâu thuộc Thổ là màu đồng hành, không phải “Hỏa sinh Thổ”.
• Với người mệnh Hỏa, dùng quá nhiều màu Thổ thuộc sinh xuất và có thể làm Hỏa phát tiết.

Thổ sinh Kim

Kim khí và quặng được tàng chứa, kết tụ trong đất đá nên Thổ sinh Kim. Đây là quan hệ dễ bị dùng sai trong bài màu sắc: trắng, bạc, xám và ghi thuộc Kim không sinh cho Thổ; ngược lại, Thổ sinh ra Kim.

• Người mệnh Kim nhận sinh khí từ vàng, nâu và nâu đất thuộc Thổ.
• Người mệnh Thổ dùng trắng, xám, bạc là sinh xuất, thích hợp làm màu phụ hơn màu dưỡng Thổ.
• Khi Thổ quá dày mà Kim không lộ, hoặc Kim quá nhiều làm Thổ bị tiết, phép luận còn xét vượng suy chứ không chỉ nhìn tên quan hệ.

Kim sinh Thủy

*Bạch Hổ Thông* ghi Kim sinh Thủy trong vòng chuyển sinh. Các lối giải truyền thống có nhiều tầng: kim khí ngưng tụ sinh thủy, quẻ Càn thuộc Kim mà thiên khí sinh mưa, hoặc Kim khi thành khí dẫn Thủy. Không nên giản lược duy nhất thành “kim loại nóng chảy biến thành nước”, vì chất lỏng của kim loại vẫn là Kim trong hình tượng vật chất.

• Trắng, bạc, xám và ghi sinh nhập cho người mệnh Thủy.
• Đen và xanh nước biển là màu đồng hành của Thủy.
• Với người mệnh Kim, màu Thủy là sinh xuất; dùng nhiều có thể làm Kim tiết khí.

Thủy sinh Mộc

Nước làm cây cối nảy mầm, sinh trưởng và xanh tốt, nên Thủy sinh Mộc. Đây là hình tượng tương sinh dễ nhận biết nhất.

• Đen, xanh nước biển và xanh dương sinh nhập cho Mộc.
• Xanh lá và xanh lục là màu đồng hành của Mộc.
• Thủy vừa đủ dưỡng Mộc; Thủy quá thịnh có thể làm Mộc trôi dạt hoặc úng, biểu hiện nguyên tắc sinh quá mức có thể chuyển thành bất lợi.

Tương sinh không đồng nghĩa càng nhiều càng tốt

Trong huyền học Ngũ hành, sinh và khắc cùng giữ thế vận hành. Một hành được sinh quá nhiều nhưng không có chỗ phát tiết có thể thành thiên lệch; hành mẹ sinh quá mạnh cho hành con cũng có thể hao suy.

Các hình tượng thường dùng gồm:

• Thủy nhiều làm Mộc trôi; Thủy thiếu khiến Mộc khô.
• Mộc nhiều làm Hỏa ngột; Mộc ít gặp Hỏa mạnh thì bị thiêu hết.
• Hỏa nhiều làm Thổ khô cháy; Hỏa vừa đủ giúp Thổ thành hình.
• Thổ quá dày vùi Kim; Thổ vừa đủ sinh và tàng Kim.
• Kim nhiều làm Thủy đục; Kim đủ thì sinh Thủy.

Vì thế, một phép luận đầy đủ cần xét vượng–suy, mùa sinh, nạp âm và toàn cục, không lấy một chữ “sinh” để kết luận mọi phối hợp đều đại cát.

Ứng dụng Ngũ hành tương sinh vào màu sắc

Khi chọn màu theo bản mệnh, có thể đi theo ba tầng:

1. Chọn màu sinh nhập nếu cần bồi dưỡng bản hành.
2. Chọn màu đồng hành để củng cố khí cùng hành.
3. Dùng màu sinh xuất làm điểm phát tiết hoặc dẫn sang hành kế tiếp.

Ví dụ người mệnh Thổ ưu tiên đỏ–hồng–cam–tím do Hỏa sinh Thổ, rồi vàng–nâu thuộc chính Thổ. Trắng–xám thuộc Kim dùng được nhưng là Thổ sinh Kim, không nên xếp ngang màu sinh nhập.

Ứng dụng trong quan hệ và gia đình

Khi luận hai người theo Ngũ hành, cần xác định chiều sinh:

• Người hành mẹ sinh cho người hành con.
• Người được sinh nhận trợ lực.
• Người sinh xuất có thể là phía cho đi, nâng đỡ hoặc hao lực nhiều hơn.

Ví dụ Thủy sinh Mộc không có nghĩa Mộc cũng sinh Thủy. Trong gia đình hoặc cộng tác, thế sinh thuận còn cần xem vai trò, cường nhược và nạp âm cụ thể. Hai người cùng hành là đồng hành, không phải tương sinh theo vòng mẹ–con.

Tương sinh và tương khắc luôn đi cùng nhau

Vòng tương sinh tạo sự tiếp nối; vòng tương khắc tạo sự chế ước:

• Tương sinh: Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc.
• Tương khắc: Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc.

Một hành vì vậy vừa có mẹ, có con, có hành mình khắc và có hành khắc mình. Đây là cấu trúc giúp phân biệt sinh nhập, sinh xuất, khắc xuất và bị khắc.

Câu hỏi thường gặp

Ngũ hành nào sinh Mộc?

Thủy sinh Mộc. Đối với Mộc, Thủy là hành sinh nhập; màu tiêu biểu là đen, xanh nước biển và xanh dương.

Ngũ hành nào sinh Kim?

Thổ sinh Kim. Vàng, nâu và nâu đất thuộc Thổ thường được dùng làm màu sinh nhập cho Kim.

Mệnh sinh cho mình có luôn tốt không?

Sinh nhập thường được xem là trợ lực, nhưng vẫn phải xét vượng suy. Một hành đã quá vượng mà tiếp tục được sinh có thể mất cân bằng.

Sinh xuất có phải tương khắc không?

Không. Sinh xuất vẫn thuộc vòng tương sinh, nhưng bản hành đưa khí sang hành con nên có thể hao. Nó khác với bị hành khác khắc chế.

Hai người cùng mệnh có phải tương sinh không?

Hai người cùng hành là tương hợp hoặc đồng hành. Có thể trợ nhau khi cân bằng, cũng có thể làm một hành quá vượng; không gọi là quan hệ sinh theo vòng mẹ–con.

Nguồn tham khảo

• *Thượng Thư – Hồng Phạm* (尚書·洪範): năm hành và tính chất căn bản.
• *Bạch Hổ Thông – Ngũ hành*, quyển 3 (白虎通·五行): vòng chuyển sinh và vòng tương thắng.
• Bản lưu lịch sử của Tử Vi Hàng Ngày năm 2021.
• Nguồn truyền thống: Ngũ hành và phong thủy dân gian Việt Nam.

Xem tiếp Ngũ hành tương khắc, Ngũ hành là gì? và Màu tương sinh.

Nguồn biên soạn: Dữ liệu do Tử Vi Hàng Ngày tổng hợp và Ban biên tập biên soạn.